Khi thành lập, Giáo phận gồm 47 linh mục Việt, 3 Linh mục thừa sai, 24 đại chủng sinh, 61 tiểu chủng sinh, 45.318 giáo dân và 1.780 tân tòng. Giáo phận chia làm 7 hạt, 35 Họ chánh, 106 Họ nhánh. Ngày hôm nay 2009, trên tổng diện tích 6.771,79 km2 và dân số 4.116.510 người, có số giáo dân 195.771, số Linh mục 176, số Nam tu sĩ 31, số Nữ tu sĩ 573, số Đại chủng sinh 59, số Chủng sinh dự bị 45, số Giáo lý viên 471. Giáo phận Vĩnh Long bao gồm 10 hạt, 108 Họ có Linh mục và 90 Họ nhánh ; cộng tác với Đức Giám mục còn có ban Tư vấn, nhiều ban mục vụ Giáo phận để phục vụ con thuyền Giáo phận Vĩnh Long.

Qua con số và các ban, chúng ta thấy có sự phát triển rõ ràng, nhưng trước hết phải kể đây là một Ân huệ mà Chúa ban cho Giáo phận Vĩnh Long, Ngài quan phòng can thiệp và giúp đỡ đoàn con của Ngài. Sự phát triển đó là chuyện Chúa làm chớ con người không thể làm được. Thật vậy, nhiều sắc chỉ cấm đạo Gia Tô, nhiều cuộc bách hại đủ mọi hình thức của các Vua, Quan và Quân lính nhiều triều đại, nhưng Giáo Hội của Chúa vẫn tồn tại và phát triển. Máu của nhiều vị thánh Tử Đạo tại Việt Nam và đặc biệt hai vị tại Vĩnh Long đã chứng minh niềm tin sắt đá vào Ngài, đã chứng minh Ân huệ của Ngài. Giáo dân Giáo phận Vĩnh Long đồng thanh cảm tạ Chúa và cảm mến sự hy sinh của các vị Thánh Tử Đạo và của các tiền nhân đã xây dựng Giáo phận.

Giáo phận Vĩnh Long vẫn luôn luôn tiếp tục sống trung thành với Chúa và tiếp tục công trình mà Ngài đã khởi sự nơi Giáo phận cách đây hơn ba thế kỷ. Và dĩ nhiên, Giáo phận cũng đứng trước những thách đố về nhiều mặt khác nhau của một xã hội hoàn toàn tục hoá : đời sống vật chất chi phối đời sống đạo đức rất nặng nề.

Chi phối đời sống đạo trong việc thờ phượng Chúa : có nhiều dễ dãi, lề luật tôn giáo xem ra không có quá khắt khe vì phải tôn trọng tự do cá nhân đang nghiêng về duy lý và duy thực dụng, giáo dân có phương tiện hơn ngày xưa, nhưng chính những thông thoáng và phương tiện đó làm cho người giáo dân bớt phần hy sinh hãm mình phải có trong việc thờ phượng Chúa và yêu thương tha nhân.

Chi phối đời sống đạo liên quan đến luân lý cá nhân : người giáo dân cũng bị ảnh hưởng bởi các luồng văn minh vật chất, bị ảnh hưởng bởi phim ảnh, sách báo, Internet không lành mạnh, nên đôi khi, có một số người sống không tốt lắm xét về mặt luân lý (lương tâm chai lì không phân biệt xấu tốt, nói dối.....).

Chi phối đời sống đạo liên quan đến ơn gọi Tu sĩ : hiện nay, trong Giáo phận Vĩnh Long, cũng còn nhiều anh chị trẻ trưởng thành sẵn sàng đáp lại lời kêu gọi của Chúa, hy sinh dấn thân vì Nước Chúa qua bậc sống Tu sĩ, cho nên, con số Tu sĩ cũng còn khá nhiều, nhưng việc sinh con ít "để giáo dục" tốt, ảnh hưởng văn minh vật chất, ảnh hưởng giáo dục gia đình và xã hội, và đời sống tu trì không hấp dẫn... cũng sẽ gây trở ngại không kém cho ơn gọi Tu sĩ sau nầy!

Chi phối đời sống đạo do cuộc sống kinh tế của giáo dân : Giáo phận Vĩnh Long cảm thấy có sự không ổn trước sự ra đi của các anh chị em trẻ đến những thành phố lớn để tìm việc làm. Họ từ giả làng quê, từ giả Họ Đạo để đi đến các thành phố lớn để làm ăn kiếm sống. Vấn đề được đặt ra là không biết họ có quan tâm đủ cho đời sống "Kitô hữu" của họ hay không ? Ai kiểm soát ? Còn những người đủ ăn, đủ mặc lại chạy theo nhu cầu vật chất bỏ quên nhu cầu tinh thần, họ chạy đi tìm của cải vật chất hơn đi tìm của cải không hư mất, họ đi tìm César hơn đi tìm Thiên Chúa, cho nên họ có rất ít thì giờ dành cho Thiên Chúa. Tóm lại, không quơ đủa cả nắm để nói, nhưng cả hai trường hợp liên quan đến đời sống kinh tế được đề cập ở đây sẽ đưa đến viễn cảnh : con người hiện đại ít tham dự và nhận lãnh các Bí Tích, và chắc chắn ít đến Nhà thờ !!!

B. Hướng tới.

Nhưng không phải vì thế mà đâm ra bi quan, buông xuôi, chúng ta hãy đặt hết niềm tin tưởng vào Chúa. Chúa quan phòng từng sợi tóc trên đầu rơi xuống kia mà, Ngài sẽ không để cho Dân của Ngài và cách riêng Giáo phận Vĩnh Long bị mất mát. Chúa ban cho chúng ta vị Chủ chăn tốt lành, để ngài cùng các ban Mục vụ và Linh mục đoàn lèo lái con thuyền Giáo phận.

Trong con thuyền nầy, mọi thành phần Dân Chúa cần được hướng dẫn dạy dỗ. Các em thiếu nhi đang được tổ chức thành đoàn đội và có những lớp giáo lý theo từng cấp. Những ngày thường trong năm học, không có thì giờ nhiều dành cho các em, nhưng trong tháng hè, các Họ Đạo đều tổ chức những khoá giáo lý : giáo lý Rước lễ, giáo lý Thêm Sức...

Giới trẻ Giáo phận Vĩnh Long trong thời gian qua và trong tương lai được kêu gọi học hỏi sống đời sống Kitô hữu trưởng thành theo các đề tài chuyên biệt của từng năm, đồng thời cũng được kêu gọi cộng tác xây dựng Giáo phận. Ngày 15 tháng 8 hằng năm là ngày Đại hội giới trẻ với mục đích giao lưu trao đổi kinh nghiệm cuộc sống và mục đích cao cả nhất là củng cố đức tin và nhắc nhở họ nhớ đến mình là người Kitô hữu, phải sống tư cách người Kitô hữu trưởng thành.

Không quên các anh chị em sinh viên, Giáo phận luôn kêu gọi anh chị em sinh viên làm chứng nhân cho Chúa Kitô trong môi trường Đại Học, Cao Đẳng và Trung Học chuyên nghiệp : làm chứng bằng thái độ sống, bằng lời nói của mình. Hằng tháng tại các tỉnh có cuộc gặp gỡ các anh chị em sinh viên.

Không quên những người chuẩn bị hôn nhân, các họ đạo trong Giáo phận đều có tổ chức lớp Giáo lý tiền Hôn nhân. Kế đến, cũng không quên những người đang sống bậc hôn nhân, Giáo phận có tổ chức những ngày trong năm để các đôi vợ chồng gặp gỡ trao đổi kinh nghiệm sống đời hôn nhân chân thật, chính đáng, sống đúng mục đích, tránh những hiểu lầm, tránh những va chạm, an ủi nhau, cầu nguyện cho nhau. Về điểm nầy, Giáo phận đã sắp xếp và sẽ sắp xếp mời các chuyên viên đến để hướng dẫn các đôi vợ chồng để họ có cuộc sống hôn nhân tốt đẹp. Cha mẹ có thuận hoà yêu thương nhau thì ngôi nhà gia đình mới được trang hoàng đẹp mắt.

Cũng trong phạm vi gia đình, Giáo phận và nhất là Đức Giám mục luôn nhắc nhở đến đời sống cầu nguyện. Cầu nguyện cá nhân và cầu nguyện trong gia đình là điều không thể thiếu. Ngày xưa Chúa Giêsu tìm thì giờ và nơi vắng vẻ để cầu nguyện, noi gương Người, gia đình phải tập cho các thành phần trong gia đình biết cầu nguyện : cầu nguyện riêng và cầu nguyện chung trong các giờ kinh tối và sáng ở gia đình, bởi vì cầu nguyện là sức sống và làm thăng tiến đời sống thiêng liêng. Thiếu cầu nguyện làm cho con người ít kết hợp mật thiết với Chúa ; có thể nói, thiếu cầu nguyện làm cho con người mất niềm hy vọng vào Chúa và làm cho con người càng ngày càng xa Chúa, ngay cả quên Chúa vì cầu nguyện là thời gian để con người đối thoại chân thành với Đấng đã ban sự sống và ân huệ cho con người. Càng đối thoại với Chúa thì càng gần gũi Chúa, càng gần gũi Chúa thì con người càng xa bóng đêm tội lỗi.

Đặc biệt, Giáo phận cũng quan tâm đến ơn gọi, khuyến khích ơn gọi và củng cố ơn gọi bằng nhiều cách khác nhau : giúp đỡ những anh chị em đang trong thời gian chuẩn bị vào các Hội Dòng, đồng thời cũng giúp đỡ các Chủng sinh bằng vật chất lẫn tinh thần.

Đã nói về con người tại sao chúng ta không thấy hướng tới về đường hướng mục vụ. Hướng mục vụ trong giới giáo dân đã đề cập ở phần trên, ở đây nói đến hướng về phía dân ngoại. Giáo phận Vĩnh Long là một giáo phận cần thúc đẩy việc truyền giáo, vì trong giáo phận còn rất nhiều người chưa biết đến Chúa và dĩ nhiên chưa biết đến Tin mừng, trong đó đặc biệt lưu ý những anh em Khơ Me. Thật rất khó để họ theo một đạo nào khác ngoài Phật giáo bởi vì Phật giáo đối với họ là trên hết ; Phật giáo đã ăn sâu trong văn minh và văn hoá Khơ Me không biết là bao nhiêu ngàn năm rồi. Nhưng dù vậy, Giáo phận Vĩnh Long đã cho người đi học tiếng Khơ Me, tiếp xúc với họ và nói chuyện tôn giáo với họ. Trên hướng mục vụ nầy, dưới sự quan phòng của Chúa, Giáo phận đang hy vọng rất nhiều vào tương lai.

Ngoài ra, Giáo phận đã gởi người đi học về những ngành nghề thích hợp cho công tác Bác ái Xã hội, cho việc giáo dục, đặc biệt giáo dục mầm non và gởi người đi học để chuẩn bị giáo dục cấp cao hơn. Trong nhiều Họ Đạo của Giáo phận, các Cha sở giúp đỡ cho các anh chị em sinh viên nghèo học hết Đại học khá đông. Đây là hy vọng của Giáo phận, bởi vì một ngày kia, những người nầy sẽ là những tu sinh, sẽ là những giáo lý viên, sẽ những chứng nhân cho Chúa Kitô trong môi trường sống của họ.

Trong tương lai, nhờ Ân huệ của Chúa, với sự cầm lái của Đức Giám mục, cộng tác với ngài là Linh mục đoàn và với sự đồng tâm nhất trí của mọi người đủ mọi thành phần nghề nghiệp, kẻ chèo người chống con thuyền, chắc chắn con thuyền Giáo phận Vĩnh Long sẽ an toàn về Vương quốc của Chúa.

Cám ơn Chúa đã soi sáng cho ban biên tập lược sử và sinh hoạt của Giáo phận Vĩnh Long, xin chân thành cám ơn Đức Cha tại vị đã khuyến khích vận động cho công việc được trôi chảy, cám ơn tất cả các Đức Cha, Linh mục, Tu sĩ nam nữ và tất cả anh chị em trong và ngoài Giáo phận đã cung cấp tài liệu cho bài viết được phong phú và sau cùng cám ơn quí độc giả đã bỏ ra một số lớn thì giờ đọc lược sử và sinh hoạt Giáo phận Vĩnh Long mặc dù nó chỉ là một Giáo phận nhỏ bé trong 26 Giáo phận của Giáo Hội Việt Nam

Viết tại Vĩnh Long, tuần lễ kính Thánh Phêrô và Phaolô, kính Thánh Tôma và Thánh Philipphê Phan Văn Minh, Bổn mạng Giáo phận và Tiểu Chủng Viện Vĩnh Long, 28/06-03/7/2009

Kiến thị Đức Cha

+ Tôma Nguyễn Văn Tân
GM Giáo phận Vĩnh Long