Hiện nay người ta đang kêu gọi mọi người hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người khác nhằm làm giảm sự lây lan của dịch cúm vi-rút Corona 2019 (COVID-19). Đó là sự cách ly giao tiếp xã hội, còn gọi là “tạo khoảng cách”, có nghĩa là duy trì khoảng cách an toàn giữa người nhiễm hoặc nghi nhiễm và những người khác chưa nhiễm. Thậm chí nếu trong gia đình, có ai phát hiện đã nhiễm hoặc nghi nhiễm thì phải cách ly họ khỏi môi trường có những người lành mạnh. Cho nên dù là vợ chồng nếu có ai nhiễm bệnh dịch thì họ vẫn phải cách ly nhau. Đó là một trong những biện pháp tích cực nhằm phòng chống dịch đang lây lan mạnh mẽ.

Từ thực tế cách ly trên, nhân đây chúng ta có dịp liên tưởng tới những hình thái cách ly khác trong đời sống vợ chồng. Những sự cách ly mà chúng ta sắp bàn đến sẽ hoàn toàn đối lập với hình thái cách ly nói ở trên. Đó là tình trạng thân xác gần nhau nhưng lòng dạ và tâm trí thì xa nhau, biểu lộ qua thái độ vô tâm, vô cảm, lạnh lùng, nhạt nhẽo, buông lơi, vì không còn giữ tình cảm, tình thương gì với nhau nữa. Người ta cách ly trong tâm tưởng, tình cảm, mối quan hệ, trong trách nhiệm và trong cả cuộc sống nữa. Lý tưởng nên-một “vợ chồng như đũa có đôi” chẳng còn ý nghĩa gì nữa.Sự cách ly lúc đầu chỉ là im lặng chịu đựng cảnh “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”, rồi đến sự cách ly trong sinh hoạt và chia sẻ trách nhiệm, cách ly khỏi lý tưởng nên một “vợ chồng như đũa có đôi” hay “mình với ta tuy hai mà một/ ta với mình tuy một mà hai”. Rồi đến một ngày nào đó cách ly trở thành một biến cố đau thương, đánh dấu sự chấm hết của cuộc hôn nhân giữa hai người. Cách ly đã trở thành biệt ly. Biệt ly trong ly hôn hoặc ly thân.

Vừa qua, có một bài báo đăng tin một bà cụ ở Thái Bình ly dị ở tuổi 86 vì lý do cụ ông chồng cả đời không giúp việc nhà. [1]

Bản tin kể lại rằng cụ bà LTD hiện đang sống trong một viện dưỡng lão ở Hà Đông (Hà Nội). Trước đó, bà đã quyết định ly hôn với cụ ông chồng vốn là một đồng nghiệp từ hồi xưa. Hai người không có con cái. Tuy nhiên, cuộc sống gia đình càng ngày càng gặp nhiều trục trặc. Vì không chấp nhận được tình cảnh phải đơn phương gánh vác việc nhà quá nhiều nên bà từng muốn chia tay với cụ ông từ nhiều năm trước (khoảng 1985 và 1992). Song, vào thời điểm đó, gia đình can ngăn nên bà đành chấp nhận sống tiếp. Lẽ thường, càng về già người ta càng mong có vợ, có chồng để nương tựa…Tuy nhiên, đến lúc này tuổi già, sức yếu, không nhận được sự đỡ đần hay chia sẻ, cụ bà không thể tiếp tục chịu đựng được nữa.

Cụ than thở: “Mấy năm nay tôi bị đau lưng, nhiều bữa không thể đứng dậy được. Tôi muốn thuê người giúp việc nhưng ông nhà tôi nhất quyết không chịu. Nhiều bữa tôi vừa nấu cơm, vừa đau lưng ứa nước mắt”. Rồi những lúc đau ốm ấy, muốn nhờ ông nhà cắm giúp nồi cơm điện, rửa giúp cái bát nhưng đều không được. Bà nghẹn ngào nói: “Nghĩa vợ chồng sống với nhau hơn 60 năm mà như người dưng, mình hy sinh cho người ta, chứ chưa từng được đáp lại”.

Do vậy, sau nhiều lần hạ quyết tâm, cụ bà D. quyết định đệ đơn ra tòa. Trong mắt các người thân, cụ bà là người quyết đoán, sống tương tác với người xung quanh tốt, tuổi đã cao nhưng bà không ngại thay đổi cuộc sống và có thể thích ứng nhanh.

Tính ra ở tuổi 86, ly hôn chồng là chuyện hiếm gặp. Nó tuy muộn màng nhưng phải làm thôi. Bởi người phụ nữ ấy đã quá cam chịu rồi. Hơn 60 năm ngày nào bà cũng làm việc nhà, cúc cung tận tụy cho chồng, vậy mà đến cái chổi, ông chồng cũng chẳng buồn cầm lên. Đã thế khi bà muốn thuê osin thì người bạn đời gạt phăng đi, chỉ muốn được bà hầu hạ.

Nhưng thà muộn còn hơn không, bởi khoảng thời gian về sau, cụ bà D. sẽ tìm thấy được sự an yên đúng nghĩa. Sáng không còn lo chuyện cơm nước, trưa không còn quần quật lau nhà, tối chẳng cần phải nấu ăn dọn rửa. Cuộc sống giờ đây đã được tận hưởng những giây phút an nhàn quý báu.

Xét như vậy, ta thấy rằng có những sự cách ly cần thiết và có ích, nhưng cũng có nhiều sự cách ly ẩn chứa bi kịch và đau đớn.
Chúng ta sẽ bàn về những hình thái cách ly chủ ý vì có ích lợi, theo nghĩa tích cực và những hình thái cách ly không có lợi, theo nghĩa tiêu cực.

I.- VỢ CHỒNG CÁCH LY TỰ NGUYỆN VÌ LỢI ÍCH CHUNG

Trong đời sống vợ chồng, không phải lúc nào chúng ta cũng được ở gần nhau để sống và làm việc chung với nhau. Có những hoàn cảnh đòi buộc một trong hai người phải tạm thời cách ly người bạn đời mình. Có nhiều khi phải cách ly ngay trong ngôi nhà mình. Nhưng dù có cách ly như thế nào chăng nữa thì tình cảm vợ chồng vẫn thắm thiết và mối quan hệ phu thê vẫn bền chặt. Có thể nói “xa mặt nhưng không cách lòng”.

Ta có thể liệt kê vài trường hợp vợ chồng cách ly tự nguyện, có chủ đích.

– Vợ chồng cách ly do bệnh tật: Khi một trong hai người bạn đời bị mắc một chứng bệnh truyền nhiễm nào đó thì phải tự nguyện cách ly để tránh lây lan cho nhau. Ta biết rằng, bệnh truyền nhiễm là loại bệnh nhiễm trùng có khả năng lây lan từ người này sang người khác một cách trực tiếp hoặc gián tiếp qua môi trường trung gian (như thức ăn, đường hô hấp, dùng chung đồ dùng, máu, da, niêm mạc…) và có khả năng phát triển thành bệnh dịch. Phổ biến nhất là bệnh lao phổi, bệnh cúm, bệnh HIV/AIDS vv.

– Vợ chồng cách ly do công việc làm ăn hay do học hành: Rất nhiều trường hợp vợ chồng phải tạm thời xa nhau một thời gian do đòi hỏi của công việc nghề nghiệp hay do việc học hành. Tuy nhiên dù xa nhau, có khi cả nửa vòng trái đất nhưng người ta vẫn cảm thấy gần nhau và nhớ thương nhau. Không gì chia cắt được tình cảm, tình yêu giữa hai người dù phải xa nhau vạn dặm.

Những hoàn cảnh cách ly trên hoàn toàn đối lập với những hình thái cách ly sẽ được liệt kê dưới đây. Đó là sự cách ly tâm lý, cách ly âm thầm, ẩn giấu gây nên do nhiều nguyên nhân khác nhau, khiến cho tình cảm vợ chồng trở nên phai nhạt và mối quan hệ phu thê có nguy cơ đổ vỡ.

II.- NHỮNG HÌNH THÁI CÁCH LY GÂY TỔN THƯƠNG TÌNH NGHĨA VỢ CHỒNG

Khi lập gia đình là chúng ta về ở với nhau. Người nam thì lấy vợ, còn người nữ thì cưới chồng. Cả hai cùng chung sống dưới mái nhà. Họ là quà tặng của nhau, là “vật bất ly thân” của nhau. Thánh Kinh đã nói rõ thế này:

“Họ không còn là hai, nhưng chỉ là một xương một thịt” (Mt 19,6). Lời Chúa trong Tân Ước nhắc lại ơn gọi hôn nhân đã được khẳng định rõ trong Cựu Ước, “Người ta sẽ lìa bỏ cha mẹ mà gắn bó với vợ mình, và cả hai sẽ thành một xương một thịt” (St 2,24).

Tuy nhiên, trên thực tế để đạt đến lý tưởng “nên một” ấy, không phải là chuyện đơn giản dễ dàng. Ngay cả những cặp vợ chồng Công giáo, đã sống đời hôn nhân lâu dài cũng phải chiến đấu không ngừng, nhằm tránh sự rạn nứt và đổ vỡ vì lí do “không thể hòa hợp nên một với nhau được”. Không ít trường hợp, các đôi vợ chồng vì những mâu thuẫn bất hòa kéo dài đã phải ra tòa xin ly hôn, hay chí ít cũng chấp nhận ly thân, để “thoát nợ”. Và chúng ta đều biết rằng, sau cuộc ly hôn, là tiếp nối bi kịch gia đình: vợ chồng chia tay, con cái chia lìa, gia đình chia cắt.

Để đi đến giai đoạn phải quyết định ly hôn hoặc ly thân, đôi bạn đã trải qua rất nhiều tình cảnh cách ly tâm lý tức là sống gần mà hóa ra xa. Có khi là thái độ lạnh lùng vô cảm. Có lúc thì mối quan hệ vợ chồng bị đe dọa đổ vỡ. Có trường hợp xảy ra “chiến tranh lạnh” kéo dài khiến cho hai người phải chịu đựng bầu khí ngột ngạt, căng thẳng. Cũng có thời điểm tình cảm vợ chồng nhạt dần vì bóng dáng người thứ ba xuất hiện, tiết lộ câu chuyện “ông ăn chả/ bà ăn nem” vv.

Sau đây, ta thử bàn về mấy hình thái cách ly phổ biến rất dễ xảy ra trong đời sống vợ chồng.

2.1. Cách ly do thái độ lạnh lùng, vô cảm

Có người đã khẳng định rằng: “Hận thù không phải là thứ đối lập với tình yêu mà đó là sự vô cảm” (Rollo May). Vợ chồng có thể cãi nhau ầm ĩ nhưng sau đó làm hòa với nhau vui vẻ, êm thắm. Còn nếu rơi vào tình trạng lầm lầm lì lì, đèn nhà ai nấy sáng, mỗi người ăn một nồi ngồi một hướng, chẳng ai ngó ngàng hay đoái hoài tới nhau, thì đó sẽ là điều đáng lo ngại.

Ta biết rằng, đặc tính của tình yêu vốn có sức mạnh hút nam nữ lại gần với nhau, là truyền thông cho nhau hơi ấm của sự sống, là mở rộng trái tim để đón nhận nhau. Tuy nhiên, khi căn bệnh vô cảm xâm nhập vào đời sống vợ chồng, một trong hai người hoặc cả hai người sẽ rơi vào tình trạng lạnh nhạt, chán nản, buông lơi. Những cảm xúc yêu thương, những tâm tình âu yếm giờ bị đóng băng, mỗi người nhìn về một hướng và mang tâm trạng của những kẻ xa lạ trong cùng một mái nhà. Đây đúng là tình trạng “Đồng sàng dị mộng!” (Vợ chồng chung giường nhưng mỗi người có giấc mơ khác nhau).

Trong bài báo trên trang thegioitre.vn có tựa đề “Hôn nhân nhạt nhẽo bởi có những người đàn ông vô tâm và những người đàn bà im lặng”, tác giả chia sẻ như sau:

Hôn nhân nếu có thể tồn tại và gắn bó lâu dài không chỉ cần có tình yêu hay tiền bạc là đủ, mà còn cần nhiều thứ hơn, đó là sự thấu hiểu, sự sẻ chia từ người bạn đời. Nếu người đàn ông chỉ cần đi làm kiếm tiền về đưa vợ, rồi nghĩ là đã hoàn thành trách nhiệm thì thực sự không phải vậy. Phụ nữ ai cũng thích tiền, nhưng trong hôn nhân họ cần một người chồng thực sự yêu thương, quan tâm đến họ hơn.

Tác giả lưu ý tiếp, nếu ngoại tình là một nhát dao sắc gọn, cắt đứt tình nghĩa trăm năm vợ chồng, thì sự vô tâm giống như một con dao cùn. Mỗi ngày một ít, nó làm người vợ cảm thấy vô cùng mệt mỏi, đau lòng, day dứt. Cảm giác muốn buông tay, muốn rời đi nhưng vẫn không nỡ. [2]

Các nhà nghiên cứu về hôn nhân gia đình cho rằng sự lạnh nhạt, vô tâm vô cảm trong quan hệ vợ chồng luôn được xếp vào một trong những nguyên nhân chính gây ra ngoại tình và ly hôn. Có thể nói sự lạnh nhạt, vô cảm trong quan hệ vợ chồng sẽ là tiền đề cho sự đổ vỡ của hôn nhân. Một sự cách ly tâm lý sẽ dễ dàng đem đến sự cách ly thể lý, khởi đầu cho cuộc ly hôn sau này.

Do đó, người ta khuyên vợ chồng nên thường xuyên hâm nóng tình cảm. Bởi vì, sau khi kết hôn, chúng ta thường trở nên bận rộn với nhiều mối lo toan khác nhau mà quên đi nhiều điều quan trọng khiến cho đời sống chung cũng như tình cảm vợ chồng trở nên nguội lạnh. Đặc biệt, việc không thường xuyên hâm nóng lại tình cảm là yếu tố bị nhiều cặp vợ chồng coi nhẹ khiến cho đời sống hôn nhân trở nên tẻ nhạt và chán ngắt.

2.2. Cách ly do những tổn thương trong mối quan hệ

Ông bà xưa thường nói, “Yêu nhau lắm, cắn nhau đau”. Quả thực, càng yêu nhau người ta càng tự ái và dễ bị tổn thương. Càng yêu nhau, người ta càng dễ dàng biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn, càng dễ dàng hờn dỗi, quay mặt lại với nhau.

Chúng ta biết rằng, trong đời sống vợ chồng, không phải lúc nào cũng êm ả, bình lặng. Trái lại, có những lúc sóng gió nổi lên khiến cho đôi bạn bị rơi vào tình trạng khủng hoảng, bất hòa, bất đồng thường xuyên. Từ đó, cái cảnh “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” xảy ra như cơm bữa. Đây là hệ quả của những thái độ ứng xử thiếu nhân bản và bình đẳng trong quan hệ vợ chồng. Có thể kể ra một thái độ tiêu biểu, đó là vợ chồng không tôn trọng nhau.

Một nguyên tắc vàng trong đời sống hôn nhân, đó là “Tương kính như tân”. Vợ chồng luôn phải coi nhau những vị khách quý, khách đặc biệt trong cuộc đời của mình. Tôn trọng nhau không phải là tâng bốc nịnh bợ nhau một cách giả đối, mà là tôn kính, tin tưởng nhau với một tình yêu chân thành, tự do và tế nhị…

Ai cũng biết rằng, để bảo toàn sự kính trọng và tin tưởng nhau lâu dài trong hôn nhân, điều đó không phải là chuyện dễ. Bởi sự nhàm chán, va chạm thường ngày khiến người ta có thái độ lờn mặt hay khinh thường nhau. Nhưng nếu yêu nhau thực tình, thì sự tin tưởng và kính trọng nhau sẽ mãi tồn tại. Như một danh nhân có nói: “Nền tảng của tình yêu vợ chồng là yêu kính trân trọng nhau” (Elijah Fenton). Hay có câu: “Yêu là kính, không kính là chưa yêu”.

Quả thực, hôn nhân sẽ không thể tiếp tục duy trì nếu một trong hai bên liên tục bị tổn thương bởi sự từ chối, chê bai, hạ thấp. Sẽ rất khó để một người có thể chung sống cùng với một người khi người này luôn coi thường và thiếu tôn trọng mình. Lòng tự tôn của con người rất cao và khả năng sẽ ly hôn khi không được tôn trọng không phải là những trường hợp hiếm khi xảy ra.