Theo ước tính ca các cơ quan Liên Hp Quc, hin nay trên thế gii có khong 800 triu người b đói hoc thiếu dinh dưỡng. Trong khi hai phn ba ca tng s đó thuc v châu Á (vi t l c 9 người thì có 1 người b đói), thì tht ra, tiu vùng Sahara châu Phi là vùng có t l người dân b đói cao nht (c 4 người thì có 1 người b đói). Nguyên nhân gây ra cái chết ca 45% tr em dưới 5 tui là do suy dinh dưỡng.
bambino_affamato_uganda-580x336Theo FAO, có đến 37 quc gia trên thế gii đang rt cn vin tr lương thc. Trong s này, 28 quc gia thuc tiu vùng Sahara châu Phi.
Thm kch đang hoành hành
Báo La Croix (08/3/2017) dành s chú ý đc bit đến các trường hp khn cp đó. Có bn quc gia được nghiên cu: Nam Sudan, phía đông bc Nigeria, Somalia và Yemen.
Ngày 20 tháng 2, Liên Hp Quc đã tuyên b nn đói Nam Sudan. Ước tính có khong 100.000 người có th s b chết đói. Con s này có th s lên đến mt triu trong vài tháng tiếp theo nếu không được vin tr. Thc tế, như mt cơ quan ca Liên Hp Quc cho biết, “khi tình trng đói kém được chính thc tuyên b, thì có nghĩa là người ta đã bt đu chết đói.”
Nhưng không ch các thm ha thiên nhiên – như nn hn hán tái phát – đã gây ra nhng thm cnh nhân đo khn cp. Chính nhng cuc xung đt chính tr và quân s mi thường là nguyên nhân gây ra nhng thm cnh đau kh ln lao. Ví d ti Nam Sudan. Tng thng Salva Kiir thuc sc tc Dinka, đang khi v phó ca ông thuc sc tc Nuer. H tiến hành mt cuc chiến không khoan nhượng, tranh dành quyn lc và vic khai thác các ngun tài nguyên du m. Tình cnh đó khiến cho gn 5 triu người dân Nam Sudan (chiếm 42% dân s) b đói.
Somalia, mi đe da xy ra nn đói treo lơ lng trên đu hơn 6 triu người, ch yếu nm các khu vc nông thôn. Nhưng ngay c đây na, có mt cuc chiến tranh du kích do các “chebabs” (nghĩa đen là “thanh niên”), nhng người Hi giáo theo hướng cc đoan, gây ra. H tn công khng b vào c trung tâm ca th đô Mogadishu mà h cho là phò Rp và thân phương Tây.
Ti Nigeria, đc bit là trong vùng đông bc, khong 5 triu dân b thiếu lương thc. Quân đi thường xuyên không th đánh bi các băng đng Hi giáo ca Boko Haram. Nếu các lc lượng an ninh có kim soát các thành ph, thì h cũng không th làm gì nông thôn và các khu rng, nơi trú n an toàn cho nhng k khng b.
Mt quc gia không phi châu Phi nhưng cũng gây quan ngi ln v lương thc là Yemen, nơi có đến hơn 7 triu người đói kh. đây cũng có mt cuc xung đt đm máu đang din ra gia nhng người ng h tng thng b lt đ và nhng người ng h người tin nhim ca ông ta. Tình hình càng thêm phc tp bi s can thip quân s ca -rp Xê-út ng h tng thng b lt đ và Iran ng h cu tng thng. Mt báo cáo ca Liên Hp Quc (hôm 23/2) tường trình rng “c hai bên ca cuc xung đt đu gây cn tr s phân phi vin tr nhân đo dưới mi hình thc”.
nhng nước y, ngoài nn đói và ni chiến, đáng chú ý là s vng mt ca Nhà Nước, và nn kinh tế (bao gm c các hot đng nông nghip và thương mi) hu như không tn ti. Hơn na, các hot đng vin tr nhân đo luôn phi đi mt vi muôn vàn nhng th rào cn.
Theo UNICEF, trong bn quc gia được nghiên cu, có khong 1,5 triu tr em chết vì đói.
Các n lc vin tr nhân đo
Phi làm gì đ giúp đ nhng người dân y? Antonio Guterres, Tng thư ký Liên Hp Quc, đã nêu câu hi đó t Somalia, nơi ông đến thăm mt tri t nn, bi vì, như ông nói, “chúng ta có mt nghĩa v đo đc phi làm mi th có th đ giúp đ nhng con người này.”
Các cơ quan ca Liên Hp Quc và các t chc phi chính ph đang thúc đy vic m các hành lang nhân đo. Nhưng ngay c vic này cũng có nhng khó khăn. S thiếu các cơ s h tng, s phân tán dân cư và s không đáng tin cy ca các bên xung đt là nhng nguyên nhân chính. Liên quan đến s không đáng tin cy ca các bên xung đt, Alexandre Giraud ca Solidarités International  lưu ý rng đ m các hành lang nhân đo, phi y quyn cho các nhóm vũ trang, nhưng các bin pháp thc hin ca các nhóm này là cc kỳ bo lc. Viên chc này, mt chuyên gia v các vn đ châu Phi, cũng cho biết rng, v phương din nhân đo, không có bt c cuc đàm phán nào có th xy ra vi Boko Haram.
Chng t ca G. Fominyen, mt quan chc ca Chương trình Lương thc Thế gii, cũng giúp chúng ta hiu hơn thm cnh ca Nam Sudan. Nhng cư dân ca vùng Leer – ông nói – đã phi ăn thc vt thy sinh khi n náu sáu tháng tri trong các đm ly đ thoát khi cuc xung đt đang din ra.
Carolin Boyd, mt viên chc Liên Hp Quc ti Sudan, t ra tht vng: “T ba năm nay, s mt an ninh lương thc đang ngày càng gia tăng. Hàng năm chúng tôi đu nói rng tình hình là không th ti t hơn. Tuy nhiên… “. Và, như đ đưa ra bng chng, ông nói rng trong vòng hai năm, cơ s cung cp thc phm mà ông ph trách đã hai ln b phá hy hoàn toàn.
Nhưng các nhà chính tr và các cơ quan báo chí thường lãng quên hoc làm ngơ các bên ca rt nhiu cuc xung đt trên thế gii. Thm chí nn đói, vn có nguy cơ tr thành mt bi kch, cũng b lãng quên.
Bruno Scapin
Vũ Hùng chuyn ng