 |
| Shutterstock I alphaspirit.it |
Khi một người lạ bước ra giữa dòng xe cộ để cứu một cô gái tuổi teen, anh ta không hề do dự cân nhắc rủi ro - và điều này có thể nói lên một ý nghĩa nào đó.
Khi còn là một thiếu nữ, Abigail Marsh đang lái xe trên đường cao tốc thì một con chó bất ngờ lao qua đường. Cô đánh lái để tránh nó, khiến xe cô quay tròn và lao vào dòng xe ngược chiều. Động cơ chết máy. Chiếc xe dừng lại ở làn đường nhanh. Trong khoảnh khắc nghẹt thở đó, cô chắc chắn mình sắp chết.
Rồi một người lạ xuất hiện bên cửa sổ xe cô.
“Với giọng nói ấm áp và đầy trấn an đến khó tin mà tôi sẽ không bao giờ quên,” sau này cô đã kể lại với BBC, “anh ấy nói, ‘Trông cô có vẻ cần giúp đỡ.’” Anh ta trèo vào ghế lái, lái xe đến nơi an toàn, kiểm tra xem cô có ổn không - rồi biến mất. “Tôi chưa bao giờ biết tên anh ấy,” Marsh nói. “Tôi chưa bao giờ nói lời cảm ơn.”
Hành động ngắn ngủi, vô danh đó đã định hình cuộc đời cô. Ngày nay, Marsh là giáo sư tâm lý học và thần kinh học tại Đại học Georgetown, nơi bà nghiên cứu về lòng vị tha - đặc biệt là những người giúp đỡ người lạ bất chấp rủi ro thực sự cho bản thân, mà không mong đợi sự công nhận hay phần thưởng.
Qua nhiều năm nghiên cứu, bà đã đặt cho những người này một câu hỏi đơn giản: tại sao?
Có phải vì ý hướng anh hùng?
Câu trả lời hiếm khi được diễn đạt trôi chảy. Nhiều người vị tha khó có thể giải thích được hành động của mình. Họ nói rằng việc giúp đỡ là điều hiển nhiên. “Người này sắp chết, và tôi cảm thấy mình có khả năng giúp họ, vì vậy tôi đã làm,” là một câu trả lời phổ biến. Không có một ý hướng anh hùng nào trong lời kể của họ - chỉ đơn thuần là hành động.
Công trình nghiên cứu của Marsh cho thấy những người vị tha thường nhạy cảm hơn với nỗi đau khổ của người khác. Họ nhận ra nỗi sợ hãi nhanh hơn. Nhưng bà cẩn thận nhấn mạnh rằng điều này không biến họ thành một tầng lớp đạo đức ưu tú. Bà tin rằng lòng vị tha là điều có thể học tập được. Giống như bài tập thể dục, nó phát triển thông qua sự lặp lại. Những hành động tử tế nhỏ bé rèn luyện sự quan tâm ra được thể hiện bên ngoài. Theo thời gian, việc đáp ứng nhu cầu bắt đầu trở nên ít giống với một sự lựa chọn nhưng giống như một phản xạ hơn.
Nhận thức này dễ dàng phù hợp với sự khôn ngoan ngàn đời về phương diện luân lý mà Giáo hội vẫn luôn duy trì: nhân đức được hình thành trước những thử thách. Chúng ta không cần phải huy động lòng can đảm trong lúc khủng hoảng; chúng ta chỉ cần dựa vào những thói quen đã được vun đắp từ trước. Tình yêu được thực hành trong những khoảnh khắc bình thường định hình cách chúng ta phản ứng khi nguy cơ bất ngờ tăng cao.
Điều đó giúp giải thích tại sao một số người lại lao vào nguy hiểm mà không dừng lại để tính toán cái giá phải trả.
Nó cũng giúp giải thích những gì đã xảy ra gần đây ngoài khơi bờ biển Tây Úc mà chúng ta vừa được biết đến.
Khi cậu bé 13 tuổi Austin Appelbee và gia đình bị cuốn ra biển, cậu đã bơi 4km trên vùng biển rộng để tìm kiếm sự giúp đỡ, không chắc mẹ và các anh chị em của mình còn sống hay không. Giữa chừng cuộc bơi, cậu đã đưa ra quyết định nguy hiểm là cởi bỏ áo phao vì nó làm cậu chậm lại. Trong nhiều giờ liền, điều giúp cậu trụ vững là lời cầu nguyện, các bài hát Kitô giáo và những gì cậu gọi là “những suy nghĩ hạnh phúc” - những kỷ niệm về gia đình, bạn bè và thậm chí cả Thomas the Tank Engine (một đầu máy hơi nước nhỏ là nhân vật chính trong loạt truyện thiếu nhi “The Railway Series” của Rev. W. Awdry).
“Tôi không nghĩ đó là do tôi làm được,” Austin sau đó nói. “Tất cả là do Chúa thôi.”
Nhìn qua lăng kính nghiên cứu của Marsh, lòng dũng cảm của cậu trông giống một trái tim đã được rèn luyện để đáp trả hơn là một phép lạ bất ngờ. Cậu không hề có ý định trở thành anh hùng. Đơn giản là cậu không thể tưởng tượng được việc không làm gì cả. Mối bận tâm của cậu là luôn hướng về người khác. Đức tin đã cho cậu sức mạnh trong khoảnh khắc đó, nhưng sự thôi thúc hướng đến việc hy sinh bản thân là điều đã có từ trước.
Đó có thể là sự thật thầm lặng ẩn dưới nhiều hành động dũng cảm phi thường. Những người bước vào vòng nguy hiểm không nhất thiết phải dũng cảm hơn những người khác. Họ thường đã rèn luyện khả năng quan sát. Rèn luyện khả năng phản ứng. Rèn luyện lòng quảng đại ngay khi cái giá phải trả là không lớn.
Và khi thời khắc đến - dù trên đường cao tốc hay giữa biển khơi - họ vẫn hành động.
Không phải vì họ phi thường, mà vì tình yêu đã định hình bản năng của họ.
Tác giả: Cerith Gardiner – Nguồn: Aleteia (06/02/2026)
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
