 |
| Thánh Irênê thành Lyon Pascal Deloche / GODONG |
Để hiểu sâu hơn về đức tin và nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng, việc đồng hành cùng các Giáo phụ là vô cùng quý giá. Hầu hết các Giáo phụ đều là những người trở lại đạo, các ngài là những người tiên phong và là người hướng dẫn. Hơn nữa, như Marie-Anne Vannier, biên tập viên của Tuyển tập Giáo phụ mới “Để đọc các Giáo phụ” (Artège), giải thích, các vị thánh thế kỷ I này đã đóng một vai trò đầy sức hút bằng cách mang đến một đời sống thiêng liêng dễ tiếp cận với tất cả mọi người.
Một lời giải thích sơ lược sẽ giúp chúng ta khởi đầu. Như nhiều người đã biết, các Giáo phụ là những tác giả Kitô giáo đầu tiên. Hầu hết trong số các ngài là các giám mục, nổi tiếng về đời sống thánh thiện và sự đúng đắn trong giáo lý của mình. Các ngài sống trong những thế kỷ đầu của kỷ nguyên chúng ta: cho đến khi Rôma sụp đổ ở phương Tây, và cho đến Công đồng Nicaea lần thứ hai năm 787 ở phương Đông. Một số vị trong số đó là các Tiến sĩ Hội thánh, chẳng hạn như Thánh Ambrôsiô, Thánh Giêrônimô, Thánh Augustinô, Thánh Athanasiô thành Alexandria, Thánh Basiliô thành Cêsarê, Thánh Gregôriô thành Nazian, và gần đây hơn là Thánh Irenê thành Lyon. Không phải tất cả các Giáo phụ đều là Tiến sĩ Hội thánh, và cũng không giống như danh sách các Giáo phụ, danh sách các Tiến sĩ Hội thánh không bị giới hạn về thời gian. Vẫn còn một số vị Tiến sĩ Hội thánh ngày nay, chẳng hạn như Thánh Têrêsa Lisieux và Thánh John Henry Newman…
Những người tiên phong trong mọi lĩnh vực
Người ta thường nói rằng các Giáo phụ là cha của chúng ta trong đức tin. Thật vậy, các ngài là những con người đầu tiên bị Chúa Kitô thu hút và đi theo Người, sống cuộc đời của Người, đôi khi thậm chí đến mức tử đạo, và yêu thương bằng tình yêu của Người. Các ngài là những người kiến tạo nên Truyền thống sống động, mà chúng ta được hưởng lợi, bởi vì chúng ta “chỉ là những người lùn đứng trên vai những người khổng lồ,” như triết gia Bernard thành Chartres đã nói. Các Giáo phụ là những người tiên phong trong mọi lĩnh vực: các ngài không chỉ làm sáng tỏ mối quan hệ giữa đức tin và lý trí, như Thánh Augustinô với công thức nổi tiếng của ngài: Crede ut intelligas - “Hãy tin để hiểu” (Sermon 43), mời gọi chúng ta đến với sự hiểu biết về đức tin, mà các ngài còn, lần đầu tiên, cung cấp những chìa khóa để hiểu Kinh Thánh thông qua bốn giác quan. Các ngài đã đề ra quy điển Kinh Thánh (tập hợp các sách được công nhận là mặc khải, khác với sách ngụy thư), các ngài đã tổ chức phụng vụ, thiết lập cấu trúc của Giáo hội, các thừa tác vụ, phát triển giáo lý, thần học về Chúa Kitô, thần học Thiên Chúa Ba Ngôi để đối phó với các lạc giáo, chẳng hạn như của Ariô và Eunomius,…
Họ đã hệ thống hóa những lời lẽ đức tin trong Kinh Tin Kính, mà theo một cách nào đó, là tấm danh thiếp của người Kitô hữu. Việc tái đưa thuật ngữ “đồng bản thể” (consubstantiel) vào Kinh Tin Kính (Credo) gần đây, nhằm nhấn mạnh đóng góp của Công đồng Nicaea năm 325 - sự ngang hàng về thần tính của Chúa Cha và Chúa Con - cũng xác định tính độc đáo của Kitô giáo như một thuyết độc thần Ba Ngôi, điều vẫn còn quan trọng ngày nay trong đối thoại liên tôn.
Một vai trò đầy sức hút
Nhưng các Giáo phụ cũng là anh chị em của chúng ta trong đời sống thiêng liêng: nhiệm vụ của các ngài là mang Tin Mừng đến thế giới Hy Lạp - Rôma, một thế giới có những tầng lớp xã hội riêng biệt. Các ngài là những người tiên phong, giống như ngày nay chúng ta phải thực hiện công cuộc tân Phúc Âm hóa, không còn trong một thế giới đa thần giáo, mà trong bối cảnh thờ ơ tôn giáo. Các ngài đóng một vai trò đầy sức hút, không chỉ có Thánh Antôn, cha của các tu sĩ, người sau một thời gian dài sống ẩn dật, đã xuất hiện như một con người hoàn hảo, chữa lành nhiều người, mà còn có Thánh Gioan Kim Khẩu, Thánh Cyrillô thành Giêrusalem và những vị khác, những người đã khai triển tính chất biểu tượng của phép rửa để giải thích rõ hơn về sự tái sinh diễn ra trong Bí tích Rửa tội. Nói rộng hơn, các ngài đề xuất một đời sống thiêng liêng cho tất cả mọi người, giống như Công đồng Vaticanô II, vốn dựa chính xác vào các nguồn tư liệu của các Giáo phụ.
Thông điệp của các ngài vượt thời gian
Là những người say mê đọc Kinh Thánh đến mức thuộc lòng và cũng là những con người của cầu nguyện, các Giáo phụ đã cố gắng truyền đạt cho những người đương thời của mình những thành quả của sự chiêm nghiệm. Vì vậy, Thánh Irênê thành Lyon đã giải thích rằng “vinh quang của Thiên Chúa là con người sống, và sự sống của con người là để chiêm ngưỡng Thiên Chúa” (Contre les hérésies IV, 20), qua đó nhấn mạnh rằng con người được mời gọi phát triển hết tiềm năng của mình trong mối tương quan liên tục với Thiên Chúa. Bằng cách riêng của mình, ngài đã truyền đạt ý nghĩa của việc con người được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa. Ngài cũng khám phá chủ đề về sự tạo dựng, và kết luận của ngài tương tự như của Thánh Maximô Người Tuyên Xưng: Nếu Chúa Kitô mang lấy bản tính con người, đó là để con người có thể “trở nên nhờ ân sủng những gì họ vốn có theo bản chất.” “Sự trao đổi đáng kinh ngạc” này, như các Giáo phụ gọi, là một cơ hội phi thường vượt xa triển vọng của chủ nghĩa siêu nhân.
Mặc dù các phạm trù và từ vựng mà các Giáo phụ sử dụng có thể không còn phù hợp với chúng ta ngày nay, những điều có thể gây bối rối, nhưng thông điệp của các ngài vẫn trường tồn qua các thời đại. Các ngài đã có một trải nghiệm sâu sắc về Thiên Chúa; hầu hết đều là những người trở lại đạo, và các ngài chia sẻ những hiểu biết cơ bản của mình về Thiên Chúa, Đấng, với tư cách là Ba Ngôi, là một mầu nhiệm của tình yêu và sự hiệp thông, và về sự hiểu biết về nhân loại, vốn được mời gọi để được lôi kéo vào sự hiệp thông của tình yêu này và sống trọn vẹn việc trở nên con cái Thiên Chúa. Tin Mừng và các thư của Thánh Gioan, cũng như Thư thứ hai của Thánh Phêrô, đều vang vọng thông điệp này, và các Giáo phụ đã suy niệm chúng một cách sâu rộng, chắt lọc tinh túy của chúng trong những đoạn văn đáng ghi nhớ.
Tác giả: Marie-Anne Vannier – Nguồn: Aleteia (27/02/2026)
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
