Lời Chủ Chăn: Người nghèo trong sứ mạng Hội Thánh

Kính gửi: Quý Cha, Quý Tu sĩ nam nữ và tất cả anh chị em Gp. Vĩnh Long.

Thưa anh chị em, trong năm nay chúng ta sẽ chọn mười hai đề tài dựa trên tài liệu định hướng mục vụ cho Hội Thánh tại Việt Nam trong năm 2025 của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam “Cùng nhau loan báo Tin Mừng”. Đây là chủ đề thứ ba mà Hội Đồng Giám mục Việt Nam đã xác định năm 2022. Giáo phận Vĩnh Long, trong Gợi ý Mục vụ lần XI, sẽ nói đến “NGƯỜI NGHÈO TRONG SỨ MẠNG HỘI THÁNH” được tra cứu trong sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, Hiến chế Tín Lý về Giáo Hội (Lumen Gentium), Hiến chế Giáo Hội trong thế giới ngày nay (Gaudium et Spes), Sắc lệnh về Nhiệm Vụ mục vụ của các Giám Mục trong Giáo Hội (Christus Dominus), Tông Huấn Hãy Vui Mừng và Hoan Hỉ (Gaudete et Exultate), Tông Huấn Niềm Vui của Tin Mừng (Evangelii Gaudium), và Báo cáo Giáo Hội hiệp hành (Thượng Hội Đồng Giám Mục Lần Thứ XVI, Kỳ Họp Thứ Nhất).

Người nghèo trong sứ mạng của Hội Thánh theo thời gian

Quan tâm đến người nghèo là chủ đề kinh điển trong Giáo Hội. Chủ đề này hiện diện một cách tự nhiên trong các văn bản Công Đồng (AA 8, AG 20, PO 20). Điều này ám chỉ tình yêu của Chúa Kitô dành cho người nghèo: “Ngày nay, nhìn nỗi thống khổ bao la đang đè nặng trên đa số nhân loại và để cổ võ sự công bình, đồng thời cổ võ tình yêu Chúa Kitô đối với người nghèo khổ ở khắp nơi...” (GS 90). Các Giáo Phụ dạy rằng “mọi người có bổn phận phải nâng đỡ người nghèo và không phải chỉ giúp đỡ bằng của dư thừa... Trước con số quá lớn những người đói khổ trong thế giới, Thánh Công Đồng thiết tha kêu gọi mọi người hoặc mọi chính quyền hãy nhớ lại lời sau đây của các Giáo Phụ: 'Hãy cho kẻ sắp chết đói của ăn, vì nếu không cho họ ăn tức là đã giết chết họ'” (GS 69). Chủ đề này được củng cố bằng chủ đề Tôn trọng nhân vị (GS 27), trong lời kêu gọi đó vang lại lời của Chúa: “Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy” (x. Mt 25, 32-46) và tình liên đới sâu sắc với người nghèo: đây là cụm từ mở đầu cho Hiến Chế Giáo Hội trong thế giới ngày nay (Gaudium et Spes) “Vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là của người nghèo và những ai đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của các môn đệ Chúa Kitô” (GS 1).

Điều này chỉ ra rằng các Giám mục có bổn phận phải “đặc biệt chú ý đến những người nghèo khổ, những kẻ hèn kém” (Sắc lệnh về Nhiệm Vụ mục vụ của các Giám mục trong Giáo Hội (Christus Dominus), 13), khuyến khích các cha sở và tất cả các linh mục “các ngài hãy lấy tình phụ tử bao bọc những người nghèo khổ, bệnh tật” (Christus Dominus 30) và các tín hữu yêu thương người nghèo (x. Lumen Gentium, 23).

Một tài liệu tham khảo khác trong Tân Ước được nhắc lại nhiều lần là chủ đề về Chúa Kitô được sai đến để “tôi loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn” (Lc 4, 18). Chúng ta nhận ra chiều hướng chung của Giáo Hội mời gọi các giáo sĩ và giáo dân theo đuổi một lối sống không cản trở việc chào đón người nghèo.

Sứ mạng của Hội Thánh đối với người nghèo

- Kinh Thánh: - Chúng ta đều nhớ hoặc có dịp đọc qua trong tin mừng theo Thánh Matthêô 25, 31-46 về Cuộc Phán Xét chung, trong đó diễn tả lại việc Chúa Giêsu tự đồng hóa mình với người nghèo, phục vụ người nghèo là phục vụ Chúa “Lạy Chúa, có bao giờ chúng con đã thấy Chúa đói mà cho ăn, khát mà cho uống; có bao giờ đã thấy Chúa là khách lạ mà tiếp rước; hoặc trần truồng mà cho mặc? Có bao giờ chúng con đã thấy Chúa đau yếu hoặc ngồi tù, mà đến hỏi han đâu? Đức Vua sẽ đáp lại rằng: Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy”. Điều này cho thấy người nghèo không chỉ là đối tượng của lòng thương xót mà còn là qua người nghèo Chúa Kitô gặp gỡ thế giới.

Loan báo Tin mừng cho người nghèo cũng là sứ mạng của Chúa Giêsu và ngày nay là sứ mạng của Hội Thánh: “Thần Khí Chúa ngự trên tôi, vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi, để tôi loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn” (Lc 4, 18).

Người nghèo được chúc phúc trong Bài Giảng Trên Núi “Phúc cho anh em là những kẻ nghèo khó, vì Nước Thiên Chúa là của anh em” (Lc 6, 20; Mt 5, 3). Chúng ta nhớ lại trong Tông Huấn Hãy Vui Mừng và Hoan Hỉ (Gaudete et Exultate), Đức Giáo hoàng Phanxicô đề cập đến mối phúc tâm hồn nghèo khó. Mối phúc nầy mời gọi chúng ta “sống một đời sống khổ hạnh và giản dị. Ngài mời gọi chúng ta chia sẻ đời sống của những người túng thiếu nhất, đời sống của các Tông đồ, và nhất là nên đồng hình đồng dạng với Chúa Giêsu, Đấng tuy giàu có, 'đã tự nguyện trở nên nghèo khó' (2Cr 8,9). Nghèo khó trong tâm hồn: đó là thánh thiện” (số 70). Sự nghèo khó ở đây mời gọi sống tín thác vào một mình Thiên Chúa, vì sự giàu có tiền bạc, địa vị nay còn mai mất, chỉ một mình Thiên Chúa ban cho con người hạnh phúc thật (Người nghèo được mời gọi trở thành chứng nhân cho lòng thương xót và sự quan phòng của Thiên Chúa).

- Giáo lý: Giáo Hội theo gương Chúa Giêsu, thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với người nghèo và đau khổ. “Tình yêu (đối với người nghèo) được linh hứng bởi Tin Mừng của các mối phúc (Lc 6, 20-22), bởi sự nghèo khó của Chúa Giêsu (Mt 8, 20) và sự quan tâm của Người đối với kẻ nghèo (Mc 12, 41-44)” (GLHTCG 2444).

- Giáo Huấn của Hội Thánh:

+ Hiến Chế Tín Lý về Giáo Hội (Lumen Gentium): Giáo Hội, theo gương Chúa Giêsu, cần phải chăm sóc đặc biệt cho những người nghèo khổ và đau khổ “Như Chúa Kitô đã hoàn tất công trình cứu chuộc trong khó nghèo và bách hại, Giáo Hội cũng được mời gọi đi cùng đường lối ấy hầu thông ban ơn cứu rỗi cho loài người. Chúa Giêsu Kitô 'vốn có hình thể Thiên Chúa... tự hủy mình, tự nhận thân phận tôi tớ' (Ph 2,6-7), và 'vốn giàu có, Người đã hóa ra nghèo hèn' vì chúng ta (2Cr 8,9): cũng thế, tuy cần đến những phương tiện nhân loại để chu toàn sứ mệnh mình, Giáo Hội được thiết lập không phải để tìm kiếm vinh quang trần thế, nhưng để truyền bá khiêm nhường và từ bỏ, bằng gương lành của chính mình. Chúa Kitô được Chúa Cha phái đến 'rao truyền Phúc Âm cho kẻ bần cùng... cứu chữa các tâm hồn đau khổ' (Lc 4,18), 'tìm kiếm và cứu vớt những gì đã hư mất' (Lc 19,10)” (LG 8).

+ Tông Huấn Niềm Vui của Tin Mừng (Evangelii Gaudium): Lựa chọn ưu tiên cho người nghèo phải được đặt vào trọng tâm của sứ mạng truyền giáo của Giáo Hội “Đối với Hội Thánh, lựa chọn người nghèo là một phạm trù chủ yếu thần học hơn là một phạm trù xã hội học, chính trị hay triết học. Thiên Chúa tỏ 'lòng thương xót của Người trước tiên' cho những người nghèo. Sự ưu ái này của Thiên Chúa có những hệ quả cho đời sống đức tin của người Kitô hữu, vì chúng ta được kêu gọi để có 'tâm tình như Chúa Giêsu Kitô' (Pl 2,5). Được gợi hứng bởi điều này, Hội Thánh đã có sự chọn lựa vì người nghèo, được hiểu như là một 'hình thức đặc biệt của vị trí hàng đầu trong việc thực thi bác ái Kitô giáo mà toàn thể truyền thống của Hội Thánh luôn làm chứng'” (EG 198).

+ Báo cáo Giáo Hội hiệp hành (Thượng Hội Đồng Giám Mục Lần Thứ XVI, Kỳ Họp Thứ Nhất), số 4: Người nghèo không chỉ là đối tượng của từ thiện mà còn là chủ thể có tiếng nói trong hành trình của Giáo Hội… Giáo Hội cần đồng hành với người nghèo, không chỉ qua các hoạt động từ thiện mà còn trong việc đấu tranh cho công bằng và quyền lợi của họ… “Người nghèo mong đợi từ Hội Thánh tình yêu thương. Yêu thương đồng nghĩa với tôn trọng, chấp nhận và ghi nhận vai trò của họ trong lòng Giáo Hội. Nếu thiếu vắng yêu thương, mọi việc hỗ trợ thực phẩm, tiền bạc hoặc các dịch vụ xã hội tuy là quan trọng nhưng chưa đủ, cần phải xem xét đến phẩm giá con người và đối xử tôn trọng họ.”

Kết luận

“Người nghèo thì bên cạnh anh em lúc nào cũng có” (Ga 12, 8). Cho nên, sứ mạng của Hội Thánh là lòng thương xót. Bởi vì chung quanh chúng ta còn nhiều người đang than khóc, đang đau khổ, đang bệnh hoạn, đang cô đơn, thiếu tình thương, không có ai yêu thương họ và không có ai giúp đỡ họ. Một hạnh phúc lớn lao đối với họ, khi họ tìm được những người có tâm tình thương người, có đôi tay rộng mở, có một cái nhìn lương thiện. Nhưng cũng là một hạnh phúc lớn lao đối với những người biết an ủi và biết thương xót người khác.

Mời gọi sự chia sẻ: không lên án những người giàu có nhưng kêu gọi sự chia sẻ với người nghèo. Chúng ta đáp ứng lời mời gọi của Chúa và chúng ta đã cảm nghiệm trong tâm hồn chúng ta hạnh phúc được chia sẻ cái mà chúng ta có với người không có. Sự chia sẻ nầy không phải chỉ được thực thi khi có tai ương hoạn nạn, nhưng sự chia sẻ nầy cần được thực thi hằng ngày, bởi vì trên thực tế có không biết bao nhiêu người bất hạnh chung quanh chúng ta.

Vĩnh Long, ngày 20 tháng 10 năm 2025.

+ Phêrô Huỳnh Văn Hai
   Giám Mục Giáo Phận Vĩnh Long