 |
| Public Domain |
Khi Giáo Hội đứng trước ngã ba đường trong một thế giới chia rẽ, một vị Giáo hoàng Dòng Thánh Augustinô có thách thức độc đáo là kêu gọi các tín hữu đến với một đời sống gắn kết hơn.
Với việc bầu chọn Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, một tu sĩ Dòng Thánh Augustinô, việc quay trở lại di sản sâu sắc của Thánh Augustinô, một trong những nhà tư tưởng có ảnh hưởng nhất của Giáo Hội, dường như là điều không thể thiếu. Cuộc đời và các tác phẩm của Thánh Augustinô cung cấp những hiểu biết sâu sắc về bản chất của sự tha thứ, ký ức và tính chất cái tôi – những khái niệm có tính cộng hưởng sâu sắc đối với sứ mệnh của một vị Giáo hoàng bắt nguồn từ di sản của thánh nhân.
Cái tôi phân tán và lời kêu gọi hợp nhất
Trọng tâm trong tư tưởng của Thánh Augustinô là một nhận thức sâu sắc về bản chất của cái tôi nhân loại. Trong cuốn Confessions (Tự thuật), Thánh Augustinô nổi tiếng với việc phản ánh về bản chất phân mảnh của tâm hồn mình, mô tả bản thân như thể “bị phân tán giữa các thời đại” mà ngài không thể hiểu thấu được, cũng như không thể đấu tranh để tập hợp những mong muốn và suy nghĩ khác biệt của mình thành một tổng thể mạch lạc. Sự hỗn loạn bên trong này không chỉ đơn thuần là sản phẩm phụ của tội lỗi mà còn là đặc điểm của chính tình trạng nhân loại – hậu quả của việc tồn tại trong thời gian và liên tục tiến tới sự không tồn tại. Khái niệm của Thánh Augustinô về cái tôi vừa mang tính giai đoạn (cái tôi thay đổi theo thời gian) vừa mang tính dai dẳng (cái tôi mà chúng ta có thể nhận ra trong ký ức của mình, mặc dù chúng ta “không còn” là con người đó nữa) đã nắm bắt được sự căng thẳng này, cho thấy rằng cái tôi thực sự không chỉ đơn thuần là một tập hợp các ký ức trong quá khứ mà là một điểm cốt lõi sâu sắc, dai dẳng vẫn tồn tại ngay cả khi mọi thứ khác dường như thay đổi và cuối cùng là biến mất.
Cái tôi phân mảnh này tìm thấy sự thống nhất thông qua thứ mà Thánh Augustinô gọi là continentalia, một loại kiềm chế tinh thần tập hợp các mảnh vỡ của cái tôi thành một tổng thể thống nhất, duy nhất. Sự chuyển động hướng tới sự thống nhất này là một hành trình vừa hướng nội vừa hướng lên trên, phản ánh câu nói nổi tiếng của Thánh Augustinô trong Confessions: “Bạn hướng nội hơn cả cái tôi sâu thẳm nhất của tôi” (interior intimo meo).
Sự tha thứ như một “hiện tại” triệt để
Điểm cốt lõi trong tầm nhìn thiêng liêng của Thánh Augustinô là ý tưởng về sự tha thứ như một khoảnh khắc hiện tại, biến đổi – một “hiện tại” làm ngắt quãng chuỗi đơn điệu của “ngày mai này nối tiếp ngày mai khác,” cras et cras, theo tiếng Latin gốc. Lối nhận thức này về sự tha thứ vượt ra ngoài sự tha thứ đơn thuần để bao gồm một sự tái hiện sâu sắc, hiện sinh về cái tôi, một sự tập hợp đột ngột các phần bị phân tán thành một tổng thể thống nhất. Nó không chỉ đơn thuần là xóa bỏ những tội lỗi trong quá khứ mà còn là trở thành một “sáng tạo mới,” một cái tôi được giải thoát khỏi xiềng xích của những hành vi sai trái trong quá khứ.
Cuộc trở lại nổi tiếng của Thánh Augustinô đã nắm bắt chính xác điều này. Trong một khoảnh khắc xung đột nội tâm dữ dội, Thánh Augustinô đã mô tả cảm giác như thể mình bị trói buộc bởi những xiềng xích nhỏ nhất, không thể thoát ra cho đến khi ân sủng từ cuộc trở lại cho phép ngài đứng “thẳng lên” (factus erectior) và nhận lấy một cái tôi mới, toàn diện. Sự tái sinh này, cái “hiện tại” triệt để này, là một khía cạnh cốt lõi trong nhận thức của Thánh Augustinô về sự tha thứ. Đúng là một hành động của ân sủng thiêng liêng, nhưng cũng là một hành động chiếm đoạt cái tôi – một sự đòi lại cái tôi thực sự của một con người, thường ẩn tàng dưới nhiều lớp thói quen và ký ức.
Ký ức, căn tính và sự tha thứ
Đối với Thánh Augustinô, ký ức là một món quà mạnh mẽ nhưng có tính hai mặt. Nó vừa là nguồn gốc căn tính của chúng ta vừa là nơi diễn ra những cuộc đấu tranh sâu sắc nhất của chúng ta. Trong khi ký ức cho phép chúng ta nhớ lại và tích hợp những trải nghiệm trong quá khứ, nó cũng chạm đến chúng ta bằng những giới hạn trong sự hiểu biết của mình và những bóng đen dai dẳng từ những tội lỗi trong quá khứ. Nghịch lý này là trọng tâm trong khái niệm về cái tôi của Thánh Augustinô, nơi các khía cạnh theo từng giai đoạn và dai dẳng của cái tôi liên tục đối thoại.
Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, rút ra từ di sản phong phú này của Dòng Thánh Augustinô, có thể nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ghi nhớ không chỉ tội lỗi của chúng ta, mà còn cả ân sủng thiêng liêng liên tục kêu gọi chúng ta phục hồi và biến đổi. Trong một thế giới thường được xác định bởi sự chia rẽ và xao lãng, thì sự tập trung vào tính thống nhất, sự tự chủ và tha thứ triệt để như thế có thể định hình triều đại giáo hoàng của ngài theo những cách thức sâu sắc.
Thách thức của một Giáo hoàng Dòng Thánh Augustinô
Khi Giáo Hội đứng trước ngã ba đường trong một thế giới chia rẽ, một vị Giáo hoàng Dòng Thánh Augustinô có thách thức độc đáo là kêu gọi các tín hữu đến với một đời sống sâu sắc hơn, gắn kết hơn. Điều này có nghĩa là khuyến khích một hình thức hiệp nhất tinh thần vượt qua cải cách thể chế đơn thuần và chạm đến chính tâm hồn của Giáo Hội. Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, giống như các vị tiền nhiệm có cùng tông hiệu, có thể sẽ dựa vào di sản mạnh mẽ này để nhắc nhở chúng ta rằng cải cách thực sự bắt đầu từ bên trong, trong công việc âm thầm của của sự hoán cải và hòa giải cá nhân.
Theo lời của Thánh Augustinô, “Tâm hồn chúng con sẽ khắc khoải cho đến khi nó được nghỉ ngơi trong Ngài.” Sự khắc khoải này, sự phấn đấu liên tục cho sự hiệp nhất này, là một thách thức mà Giáo Hội phải đối mặt một lần nữa trong mỗi thế hệ – và là một thách thức mà vị Giáo hoàng Dòng Thánh Augustinô vốn đã được trang bị cách độc đáo để lãnh đạo.
Tác giả: Daniel Esparza – Nguồn: Aleteia (09/5/2025)
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
