Địa chỉ: 20, Lê Lợi, Khóm II, Phường Trà Vinh, Tỉnh Vĩnh Long
Bổn mạng: Thánh Tâm Chúa Giêsu
Chầu lượt: CN Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống
Số giáo dân: 4000
Năm thành lập: 1863
Giờ lễ:
Chúa nhật: 04g30 ; 07g30 ; 16g00 ; 18g00
Ngày thường: 04g30 ; 18g00
Linh mục Chánh sở: Phêrô Nguyễn Thanh Phong
Linh mục Phụ tá: Phêrô Nguyễn Văn Quân
LỊCH SỬ HỌ ĐẠO
I. Nguồn Gốc Địa Danh Và Hình Thành Họ Đạo
Họ Đạo Trà Vinh tọa lạc tại trung tâm tỉnh lỵ Trà Vinh. Tên gọi “Trà Vinh” được giải thích là phiên âm Việt từ cụm Miên ngữ Preah–Trâ–Pêang (Ao – Phật), từng được đọc là “Tra-Văn”. Vùng đất này xưa thuộc lãnh thổ vương quốc Phù Nam; người Phù Nam được xem như tiền nhân của dân tộc Khmer.
Năm 1755, vua Miên Outey II (Ouley II) nhờ Chúa Nguyễn Võ Vương (Nguyễn Phúc Khoát (1714–1765), Chúa Nguyễn thứ 8 trị vì Đàng Trong từ năm 1738 đến 1765) giúp đoạt lại ngai vàng nên dâng ba vùng Mỹ Tho, Vĩnh Long và Tra-Văn để tri ân; từ đó Tra-Văn chính thức thuộc Đại Việt và về sau mang tên Trà Vinh.
Theo Hiệp ước Sài Gòn (05.6.1862), Nam Kỳ lục tỉnh lần lượt đặt dưới quyền đô hộ của Pháp; năm 1867, Trà Vinh được lập tỉnh, viên Chủ tỉnh đầu tiên là ông Du-Lieu (Charles Le Myre de Vilers, người Pháp). Đến 22.10.1956, chính quyền Việt Nam Cộng Hòa ban hành Sắc lệnh 143-NV đổi tên tỉnh Trà Vinh thành Vĩnh Bình, tỉnh lỵ Phú Vinh; vì thế Họ Đạo khi ấy cũng quen gọi là Họ Phú Vinh. Năm 1976, khi Trà Vinh sáp nhập với Vĩnh Long thành tỉnh Cửu Long, tên Họ Đạo trở lại là Họ Trà Vinh như trước.
II. Những Bước Đầu Truyền Giáo Và Hình Thành Họ Đạo
Mầm mống đức tin tại Trà Vinh có thể khởi từ trước 1863. Trong thời cấm cách, nhiều tín hữu Miền Trung lánh nạn vào Nam, tản cư về các vùng Giồng Tượng (Bãi Xan), Mặc Bắc, Chà Và, Cổ Chiên, Khâu Băng (Thạnh Phú)… Một số thừa sai Dòng Phanxicô (Tây Ban Nha) từng ghé qua làm mục vụ chớp nhoáng. Khi tỉnh Trà Vinh được thành lập (1863), cộng đoàn nhỏ của các gia đình công chức Công Giáo khoảng 170 người manh nha thành Họ Đạo. Ban đầu, Họ Đạo được Cha sở Giồng Rùm (Phước Hảo) là cha Jules Adolphe Le Prince tới lui coi sóc; mỗi dịp lễ trọng, giáo hữu về Giồng Rùm dự lễ; lúc nào có cha về Trà Vinh, Thánh Lễ được cử hành tại tư gia một vị công chức tên Trầm.
Dân cư bản địa đa số là người Khmer nên đà tăng trưởng lúc đầu khá chậm: đến năm 1933, Họ Đạo Trà Vinh có khoảng 900 giáo hữu. Từ sau 1945, do chiến cuộc, dân chúng dồn về tỉnh lỵ, số giáo dân tăng rõ rệt: năm 1963 là 1.500 người; 1967: 2.000; 1970: 2.650; 1972: 3.100. 2000: 3.457 giáo dân. Hiện nay (2025), Họ Đạo Trà Vinh có khoảng 1000 hộ với hơn 3.900 giáo dân và một họ nhỏ là Cam Son.
III. Kiến Thiết Thánh Đường Và Các Cơ Sở Công Giáo
1863–1900: Cha Le Prince mua đất, dựng một nhà nguyện nhỏ và một nhà cha sở sơ sài (1872, tư liệu khác ghi năm 1877, cha P. Favier – “cha Hiền” – cất nhà tạm trú cho các cha qua lại và một nhà nguyện).
1900–1913: Cha P. Bourgeois (cha Lân), khi coi sóc Họ Chà Và (Vinh Kim), tới lui Trà Vinh và khởi công xây một nhà thờ mới rộng và đẹp hơn (1902); cha P. Guéguend tiếp tục và hoàn thành. Năm 1908, cha L. Bosvieux (cha Bộ) phá nhà cha sở cũ và xây lại ngôi nhà chắc chắn, khang trang; quần thể nhà thờ – nhà xứ ấy tồn tại đến nay.
1914: Cha Phanxicô Xaviê Binh lợp mái ngói nhà thờ.
1935: Cha Phanxicô Xaviê Truyền xây tháp nhà thờ (có gia đình ông Phán Trí hỗ trợ).
1947: Cha Phêrô Nguyễn Văn Vở xây núi Đức Mẹ (có sự chung tay của cô Hai Sa – lương dân).
1952–1975: Cha Gioan Đỗ Hoàn Sinh xây trường Trung học Thánh Gioan (9 phòng học), mở bậc Trung học Đệ I cấp – trường trung học đầu tiên của tỉnh Vĩnh Bình (1956); Năm 1963, cha Stêphanô Bùi Văn Hồng, tu sửa bên trong nhà thờ và nhà xứ, tiếp tục mở Đệ II cấp, lập ký túc xá cho nữ sinh nghèo ở xa; năm 1972, chỉnh trang phòng học, xây ký túc xá, mở lớp may và gia chánh. Kể từ năm 1975 thì trường Thánh Gioan không còn hoạt động do nhà nước chiếm dụng và hiện nay cũng đã hoàn trả lại toàn bộ cho Họ Đạo nhưng không còn sử dụng được nữa.
1975–1990: Cha Phêrô Trần Hữu Dư chỉnh trang núi Đức Mẹ; năm 1986 tổ chức bốc cốt, di dời về Đất Thánh mới, xây cổng, tường rào mặt tiền nhà thờ; năm 1990 mua thêm 4 công ruộng dự phòng cho Đất Thánh.
1990–2016: Cha Antôn Nguyễn Long Khương trùng tu toàn bộ: làm mới ngọn tháp, kiểm tra mái ngói, làm trần nhà thờ (1995); năm 1999 sửa gian cung thánh, lát mới toàn bộ nền; năm 2005 xây Nhà Mục vụ.
2016–2022. Cha Anrê Phạm Văn Bé chỉnh trang núi Đức Mẹ, sân nhà thờ, hàng rào và dựng Đài Thánh Tâm.
Từ 2022: Cha Phêrô Nguyễn Thanh Phong trùng tu toàn bộ nhà thờ, nhà xứ, nhà mục vụ, Đất Thánh, hàng rào chung quanh và quy hoạch lại khuôn viên nhà thờ, tạo cảnh quan sạch đẹp, sáng sủa.
Giáo dục – Bác ái:
Từ buổi sơ khai, dấu ấn của đời tận hiến đã gắn liền với hành trình đức tin của Họ Đạo Trà Vinh. Hai nữ tu Mến Thánh Giá Cái Mơn là những người hiện diện đầu tiên, âm thầm dạy dỗ trẻ nhỏ, thăm viếng, chăm sóc và rửa tội cho những em bé lương dân hấp hối, gieo những hạt giống bác ái đầu tiên trên mảnh đất này.
Đến năm 1896, các nữ tu Thánh Phaolô de Chartres tiếp tục viết tiếp sứ mạng yêu thương khi xây dựng bệnh viện, cô nhi viện và trường tiểu học, từng bước mở rộng thành mái ấm giáo dục, chữa lành cho biết bao mảnh đời. Qua dòng thời gian, từ nền tảng phục vụ khiêm tốn ấy, các cộng đoàn nữ tu đã phát triển hệ thống giáo dục ngoài công lập: trường mẫu giáo, tiểu học và phổ thông cơ sở, góp phần đào tạo con người toàn diện và lan tỏa tinh thần Tin Mừng giữa lòng xã hội.
Ngày nay, cả hai cộng đoàn nữ tu tiếp tục đồng hành tích cực với Họ Đạo: dạy giáo lý cho thiếu nhi, phụ trách ca đoàn, cộng tác trong các công việc phụng vụ và sinh hoạt mục vụ. Không chỉ chăm sóc giáo dục, hai cộng đoàn nữ tu còn đảm nhận nhiều hoạt động bác ái: những suất ăn sáng dành cho bệnh nhân nghèo trong bệnh viện, nâng đỡ các gia đình khó khăn trong và ngoài Họ Đạo. Bằng đời sống hiền lành và phục vụ, các nữ tu vẫn lặng lẽ thắp sáng khuôn mặt yêu thương của Hội Thánh giữa lòng Trà Vinh, để đức tin không chỉ được rao giảng, nhưng còn được “làm chứng bằng hành động của lòng xót thương”.
IV. Các Vị Mục Tử Qua Các Thời Kỳ
Trải qua hơn 160 năm hình thành và phát triển, Họ Đạo Trà Vinh được chăm sóc bởi nhiều thế hệ linh mục, từ các Linh mục thừa sai Paris đến các Linh mục bản xứ. Mỗi vị là một dấu son trong hành trình đức tin của cộng đoàn.
Các Cha Chánh Sở Coi Sóc Họ Đạo Trà Vinh
1. Cha F. Demarcq (Cha Trí): 1893 – 1895
2. Cha D.C. Desseaume (Cha Ngươn): 1895 – 1895
3. Cha Henry Hay (Cha Tài): 1895 – 1897
4. Cha Giuse Đông: 1897 – 1900
5. Cha Al. Lioger (Cha Lũy): 1900 – 1901
6. Cha L. Bosvieux (Cha Bộ): 1901 – 1901
7. Cha J. Guéguend (Cha Lộc): 1901 – 1903
8. Cha L. Bosvieux (Cha Bộ): 1903 – 1910
9. Cha P. Poitier (Cha Phước): 1910 – 1914
10. Cha Henry Hay (Cha Tài): 1914 – 1916
11. Cha Phanxicô Xaviê Binh: 1916 – 1921
12. Cha A. De Coopman (Cha Để): 1921 – 1922
13. Cha Tađêô Nguyễn Tấn Đức: 1922 – 1925
14. Cha R. Detry: 1925 – 1927
15. Cha Phanxicô Xaviê Truyền: 1927 – 1941
16. Cha Giuse Trần Hữu Khánh: 1941 – 1948
17. Cha Phêrô Nguyễn Văn Vở: 1948 – 1952
18. Cha Gioan Baotixita Hưởn: 1952 – 1952
19. Cha Gioan Đỗ Hoàn Sinh: 1952 – 1963
20. Cha Stêphanô Bùi Văn Hồng: 1963 – 1964
21. Cha Micae Nguyễn Văn Thượng: 1964 – 1966
22. Cha Phêrô Lê Văn Tý: 1966 – 1969
23. Cha Stêphanô Bùi Văn Hồng: 1969 – 1975
24. Cha Phêrô Trần Hữu Dư: 1975 – 1990
25. Cha Antôn Nguyễn Long Khương: 1990 – 2016
26. Cha Anrê Phạm Văn Bé: 2016–2022
27. Cha Phêrô Nguyễn Thanh Phong: 2022 – nay
Các Cha Phụ Tá Coi Sóc Họ Đạo Trà Vinh
1. Cha Carôlô Nguyễn Văn Nghi: 1967 – 1969
2. Cha Giuse Lựu Nguyễn Văn Mai: 1969
3. Cha Tôma Nguyễn Văn Lễ: 1975 – 1991
4. Cha Phêrô Bùi Thanh Xuân: 1991 – 1993
5. Cha Giuse Mai Văn Minh: 1993 – 1995
6. Cha Phêrô Ngô Văn Be: 1996 – 2005
7. Cha Matthêô Nguyễn Tấn Thuỵ: 2002 – 2010
8. Cha Đôminicô Nguyễn Văn Sáu: 2010 – 2012
9. Cha Carôlô Nguyễn Văn Đồng: 2013 – 2018
10. Cha Giacôbê Hoàng Khánh: 2018 – 2020
11. Cha Phêrô Nguyễn Xuân Đằng: 2020 – 2021
12. Cha Phêrô Nguyễn Văn Quân: 2022 – nay
V. Họ Đạo Hôm Nay Và Hướng Tới Tương Lai
Từ một nhóm giáo hữu công chức khiêm tốn thuở ban đầu, Họ Đạo Trà Vinh đã lớn lên thành một cộng đoàn sống động giữa lòng đô thị đa văn hóa Khmer–Việt. Nhà thờ Trà Vinh, với tháp chuông cổ kính vẫn là điểm hẹn thiêng liêng của bao thế hệ, biểu tượng của niềm tin, hiệp nhất và hy vọng.
Hiện nay, Họ Đạo có gần 4.000 giáo hữu, các hội đoàn, các ban ngành sinh hoạt đa dạng, đời sống phụng vụ phong phú, cơ sở vật chất được tu chỉnh đồng bộ và tiếp tục hoàn thiện. Dưới sự dẫn dắt liên tục của các vị mục tử, từ các Linh mục Thừa Sai Âu Châu đến các Linh mục bản xứ, cộng đoàn vừa bề thế trong kiến trúc vừa vững mạnh trong đời sống thiêng liêng. Như lời Thánh Phaolô: “Ơn Ta đủ cho con”, chính nhờ ơn Chúa và tình hiệp nhất của mọi người, Họ Đạo tiếp tục viết những trang sử mới của đức tin và niềm hy vọng.
Bước vào hiện tại và hướng tới tương lai, Họ Đạo Trà Vinh xác tín những ưu tiên: canh tân phụng vụ để tăng trưởng đức tin; dấn thân bác ái để chữa lành và liên đới; đồng hành giáo dục để gieo mầm trí–đức; củng cố cơ sở để phục vụ tốt hơn. Cùng với họ nhỏ Cam Sơn, cộng đoàn nguyện trung thành với di sản tiền nhân và mở rộng vòng tay với đồng bào chung quanh, để “Nhà Chúa khang trang” cũng là “đời sống đức tin vững mạnh”. Trong tinh thần Năm Thánh, như “những người hành hương của hy vọng”. Họ Đạo Trà Vinh tiếp tục bước đi giữa lòng xã hội hiền hòa này, góp phần làm sáng Danh Chúa bằng một đức tin sống động và một tình người nồng ấm.
Họ Đạo Trà Vinh – Năm Thánh 2025
Tài liệu tham khảo chính:
– Địa phương chí (Sử tích tỉnh Vĩnh Bình).
– Các bài trên Nam Kỳ Địa phận.
– Tư liệu lưu trữ tại Họ Phú Vinh/Họ Trà Vinh.
– Các ghi chép truyền khẩu tại địa phương.
