 |
| Photo by Héctor J. Rivas on Unsplash |
Từ “khoa học” (science) – đặc biệt khi áp dụng cho lĩnh vực STEM (khoa học (science), công nghệ (technology), kỹ thuật (engineering) và toán học (mathematics)) – mang theo rất nhiều hàm ý ngày nay: quan sát khách quan, lý trí tuyệt đối, sự chắc chắn không thể lay chuyển, tiến bộ bền vững. Trong tiếng Latin, scientia chỉ đơn giản có nghĩa là “hiểu biết” (knowledge), một từ mà bản thân nó bao hàm nhiều ý nghĩa như trong tiếng Anh. “Biết” (know) rằng Lansing là thủ phủ của Michigan là biết một sự thật (có thể khác); “biết” rằng 2+2=4 là nắm bắt được sự chắc chắn của một phương trình toán học (không thể khác). “Biết” một người hàng xóm có thể chỉ là sự quen biết đơn thuần, nhưng “biết” người phối ngẫu của bạn là cùng chia sẻ sâu sắc trong đời sống chung của sự thân mật.
Dù tốt hay xấu, những âm điệu này ảnh hưởng đến sự hiểu biết của chúng ta về ơn thứ năm của Chúa Thánh Thần, “hiểu biết” (scientia), một ơn gắn chặt với ba ơn khác – khôn ngoan (sapientia), thông minh (intellectus) và biết lo liệu (consilium) – đến mức rất khó để phân biệt.
Ơn hiểu biết là gì?
Trước hết, giống như tất cả bảy ơn của Chúa Thánh Thần, ơn hiểu biết hoàn thiện các nhân đức tự nhiên và dẫn đến sự hoàn thiện của chúng. Nó khiến chúng ta ngoan nguỳ với Thiên Chúa và sẵn sàng tuân theo sự thúc đẩy của Người. Nói cách khác, ơn hiểu biết không phải là nhận thức tĩnh tại hay sự quen thuộc đơn thuần với các sự kiện, chẳng hạn như nơi Chúa Giêsu sinh ra hoặc Người chết khi nào. Ơn hiểu biết dẫn dắt chúng ta đến mối tương quan gần gũi hơn với Thiên Chúa, truyền cảm hứng cho chúng ta thực thi ý muốn của Người và thúc đẩy chúng ta hành động theo nữ hoàng của mọi nhân đức, là đức mến (x. Giáo lý Hội thánh Công giáo, 1831).
Đồng thời, như Thánh Tôma Aquinô dạy, ơn hiểu biết không phải là một đức tính “thực tế” (x. Summa Theologiae II-II, 9, 3), nghĩa là nó không phải chủ yếu là kiến thức về việc phải làm gì, mà là ơn giúp chúng ta bám chặt vào “chân lý đầu tiên.” Chân lý đó – tất nhiên là Thiên Chúa – cũng là mục đích tối hậu mà chúng ta hành động, và do đó mở rộng ra toàn bộ đời sống hoạt động của chúng ta. Thánh Phaolô viết rằng “Đức tin hành động qua đức mến.” (Gl 5:6) Do đó, ơn hiểu biết chủ yếu trao quyền cho chúng ta để thấy được điều chúng ta phải nắm giữ bằng đức tin, và thứ yếu mở rộng ra các hành động của chúng ta trong chừng mực thông qua nhận thức về điều chúng ta tin, chúng ta được dẫn dắt để làm điều đúng đắn, công bằng và bác ái.
Lời giải thích của Tôma Aquinô có vẻ khô khan và mang tính học thuật, nhưng nó có thể giúp ích rất nhiều trong việc xác định sự khác biệt giữa những gì STEM hiểu theo khoa học và những gì Chúa Thánh Thần truyền đạt cho chúng ta thông qua ân sủng thiêng liêng. Việc nắm bắt được ý nghĩa của “hiểu biết” như ơn thiêng liêng mang lại ý nghĩa to lớn đối với đời sống cầu nguyện và phân định của chúng ta.
Khi chúng ta cầu xin Chúa Thánh Thần ban cho ơn hiểu biết, trước hết chúng ta không cầu xin, chẳng hạn, để biết liệu chúng ta có nên chấp nhận lời đề nghị công việc mới đó hay không. Thay vào đó, chúng ta cầu xin để nhận thấy Thiên Chúa rõ hơn thông qua những điều chúng ta tin về Ngài qua đức tin, từ đó trang bị cho chúng ta khả năng phân định tốt hơn về việc liệu chúng ta có nên chấp nhận lời đề nghị công việc mới đó hay không.
Một cách khác mà Thánh Tôma diễn đạt điều này là nói rằng ơn hiểu biết có liên quan mật thiết đến khả năng phán đoán đúng đắn về tạo vật (x. ST II-II, 9, 4). Ngược lại, phán đoán sai về tạo vật chính xác là cách mà sách Khôn Ngoan định nghĩa về sự tôn thờ ngẫu tượng (x. Kn 14). Chúng ta tôn thờ những thứ khi chúng ta xem chúng, thay vì xem Thiên Chúa, là điều tốt lành hoàn hảo.
Do đó, ơn hiểu biết của Chúa Thánh Thần dẫn chúng ta đến một sự chắc chắn lớn lao hơn rằng Thiên Chúa là nguồn gốc của mọi điều tốt lành và chính Người là điều tốt lành cuối cùng. Ơn hiểu biết có thể giúp tôi đưa ra quyết định về lời đề nghị công việc mới bằng cách đặt mọi khía cạnh được tạo ra của nó vào đúng vị trí của chúng và sắp xếp tất cả chúng theo mục đích tối hậu, dứt khoát của chúng: Thiên Chúa.
Tôi có chấp nhận lời đề nghị công việc mới chỉ vì tiền hay không? Liệu con cái tôi có được trao nhiều cơ hội hơn để phát triển đức tin Công giáo thông qua việc chuyển đi hay không? Liệu công việc mới có cho tôi nhiều thời gian hơn để cầu nguyện và dành nhiều thời gian hơn cho gia đình hay không? Liệu công việc mới có bao quanh tôi bằng những đồng nghiệp ngay thẳng, đạo đức, những người sẽ giúp tôi đi đúng hướng hay không? Tóm lại, liệu công việc mới có dẫn tôi đến cùng đích của mình là Thiên Chúa không?
Không phải ngẫu nhiên mà Thánh Tôma Aquinô liên kết ơn hiểu biết với mối phúc thứ ba: “Phúc cho những ai than khóc, vì họ sẽ được an ủi.” (Mt 5:4) Sự bình an thiêng liêng và niềm vui mà nó mang lại thuộc về ơn khôn ngoan, nhưng than khóc về tội lỗi trong quá khứ thuộc về ơn hiểu biết, đến lượt nó, giúp chúng ta sắp xếp mọi thứ được tạo ra theo sự thiện hảo thánh thiêng, đó là Thiên Chúa. Ơn hiểu biết cho phép chúng ta đau buồn về những gì chúng ta đáng phải chịu vì tội lỗi và tìm thấy sự an ủi trong ơn cứu chuộc mà Chúa Kitô đã thực hiện cho chúng ta.
Trong một bài giáo lý tuyệt vời về ơn hiểu biết của Chúa Thánh Thần, Thánh Gioan Phaolô II dạy rằng sự hiểu biết trao quyền cho con người khám phá ra “khoảng cách vô hạn ngăn cách mọi tạo vật với Đấng Tạo Hóa, giới hạn nội tại của chúng, mối nguy hiểm mà chúng có thể gây ra khi con người sử dụng chúng không đúng cách thông qua tội lỗi. Đó là một khám phá khiến con người hối hận nhận ra sự khốn khổ của mình và thúc đẩy con người hướng đến Đấng duy nhất có thể thỏa mãn hoàn toàn nhu cầu về sự vô hạn đang xâm chiếm con người” (Regina Coeli, ngày 23 tháng 4 năm 1989).
Ơn hiểu biết không hạ thấp STEM cũng không thay thế STEM. Nó chỉ đơn giản là sắp xếp STEM theo mục đích đúng đắn của nó. Chúng ta tự nhiên tìm kiếm để hiểu biết nhiều thứ, nhưng bất cứ điều gì chúng ta học được về chúng đều hoàn toàn không có hiệu quả đối với ơn cứu độ của chúng ta, trừ khi chúng ta dẫn nó đên Đấng Tốt Lành duy nhất, Đấng không chỉ làm cho hiểu biết đó trở nên khả thi mà còn truyền sức mạnh để làm cho mọi thứ trở nên khả thi (x. 1Cr 2:10 và Pp 4:13).
Tác giả: Daniel B. Gallagher – Nguồn: Catholic Exchange (17/6/2025)
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
