 |
| ALBERTO PIZZOLI | AFP |
Tôn trọng công trình sáng tạo, sự liên đới và bác ái, tự do chính trị, phát triển… Nếu phải có một sợi chỉ xuyên suốt hành trình của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, thì đó chính là học thuyết xã hội của Giáo hội.
Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã hoàn thành chuyến tông du thứ ba bên ngoài nước Ý. Sau Thổ Nhĩ Kỳ, Libăng và Monaco, từ ngày 13 đến 23 tháng 4, ngài đã đến thăm bốn quốc gia Châu Phi: Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo, mỗi quốc gia đại diện cho bốn khía cạnh của lục địa: Châu Phi Ả Rập và Châu Phi cận Sahara với ba thành phần ngôn ngữ – tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha. Điều này đã mang lại cho Đức Giáo hoàng một cơ hội khác để thể hiện khả năng đa ngôn ngữ của mình, làm hài lòng rất nhiều người nghe ngài.
Một chuyến thăm mục vụ và chính trị
Cũng như mọi chuyến thăm của Đức Giáo hoàng, chuyến thăm này có hai khía cạnh: khía cạnh mục vụ, với các Thánh lễ và những cuộc gặp gỡ với cộng đồng Công giáo địa phương, và khía cạnh chính trị, tập trung vào các cuộc trao đổi với các nguyên thủ quốc gia và ngoại giao đoàn. Chúng ta cũng cần thêm khía cạnh giáo lý, thông qua các giáo huấn khác nhau mà Đức Giáo hoàng truyền đạt trong các bài giảng và diễn văn của ngài, cũng như thông qua việc lựa chọn đề cập đến các chủ đề cụ thể trong các chuyến thăm riêng lẻ.
Theo đó, vào ngày 15 tháng 4, ngài đã đến thăm một trại trẻ mồ côi; vào ngày 16, ngài đã tổ chức một cuộc gặp gỡ vì hòa bình; vào ngày 17, ngài đã đến thăm một bệnh viện, tiếp theo là cuộc gặp gỡ với các học giả ở Cameroon; vào ngày 20 tháng 4, ngài đã đến thăm một viện dưỡng lão ở Angola, ngày hôm sau ngài đã gặp gỡ các nhân vật giới văn hóa; và vào ngày 22 tháng 4, ngài đã đến thăm một nhà tù, tiếp theo là cuộc gặp gỡ với những người trẻ tuổi và gia đình của họ ở Guinea Xích Đạo. Mỗi lần như vậy, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đều có thể truyền tải một thông điệp có tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi những người trực tiếp đến với ngài, đến với toàn thể cộng đồng Kitô giáo và xa hơn nữa là cộng đồng quốc tế.
“Một thiểu số những kẻ chuyên quyền”
Một số bài diễn văn đặc biệt thu hút sự chú ý. Tại Bamenda, vào ngày thứ hai trong chuyến thăm Cameroon, một quốc gia bị ảnh hưởng bởi nội chiến và thường xuyên bị đe dọa bởi các phần tử Hồi giáo cực đoan, Đức Giáo hoàng một lần nữa nhấn mạnh thông điệp hòa bình. Mô tả chiến tranh là “một vòng xoáy bất tận của bất ổn và cái chết,” ngài bày tỏ sự phẫn nộ của mình bằng những lời lẽ sau: “Đó là một thế giới bị đảo lộn, là sự khai thác công trình sáng tạo của Thiên Chúa, điều phải bị lên án và loại bỏ bởi mọi lương tâm ngay thẳng. Chúng ta cần một sự thay đổi dứt khoát, một cuộc hoán cải đích thực, để dẫn chúng ta đi theo hướng ngược lại, hướng tới một con đường bền vững, phong phú tình huynh đệ nhân loại.”
Ngay trước đó, trong cùng bài phát biểu, Đức Giáo hoàng đã tuyên bố: “Thế giới đang bị tàn phá bởi một thiểu số những kẻ chuyên quyền, nhưng được nâng đỡ bởi vô số anh chị em nâng đỡ lẫn nhau.” Tuyên bố này đã gây ra một số thắc mắc ở Hoa Kỳ, xét đến những nhận xét không mấy thiện cảm mà Tổng thống Donald Trump đưa ra trước đó về người đứng đầu Giáo hội Công giáo, điều mà Đức Giáo hoàng đã phủ nhận rõ ràng bằng cách cho biết bài diễn văn của ngài đã được viết cách đó hai tuần.
“Logic khai thác”
Ngày hôm sau, phát biểu trước cộng đồng đại học tập trung tại Yaoundé, thủ đô hành chính của Cameroon, Đức Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi “chúng ta có nhu cầu cấp thiết phải suy tư về đức tin trong các bối cảnh văn hóa và thách thức hiện tại,” nhấn mạnh tính bổ sung giữa khoa học và đức tin, vì đức tin, thay vì cản trở nghiên cứu, “mở rộng chân trời của lý trí.”
Khi đến Luanda, thủ đô của Angola, Đức Giáo hoàng đã có bài diễn văn đặc biệt mạnh mẽ trước chính quyền về các vấn đề kinh tế – xã hội và môi trường. Ngài tuyên bố: “Tôi đã nhắc đến những tài nguyên vật chất mà các lợi ích mạnh mẽ đang tìm cách chiếm đoạt, kể cả tại đất nước quý vị. Biết bao đau khổ, biết bao cái chết, biết bao thảm họa xã hội và môi trường phát sinh từ logic khai thác này!” Ngài nói thêm: “Ngày nay, ở mọi nơi, chúng ta thấy rõ mô hình phát triển này nuôi dưỡng sự phân biệt và loại trừ, nhưng vẫn tự cho mình là con đường duy nhất khả dĩ.”
Tôn trọng sự sống và gia đình
Cuối cùng, trong cuộc gặp gỡ với giới trẻ và các gia đình ở Bata, Guinea Xích đạo, người kế vị Thánh Phêrô đã mời gọi những người tham dự “xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn, đặt nền trên sự tôn trọng sự sống đang nảy sinh và lớn lên, và trên tinh thần trách nhiệm đối với trẻ em và những người bé nhỏ,” đồng thời kêu gọi họ “bảo vệ gia đình,” bởi vì khi gia đình “biết đón nhận và yêu thương, [thì gia đình đó] là ánh sáng, là hơi ấm.”
Ngày 28 tháng 3 tại Monaco, Đức Giáo hoàng đã yêu cầu công quốc này thúc đẩy học thuyết xã hội của Giáo hội. Trên thực tế, chính ngài đã tự mình làm tốt điều này, vì mọi điều trong các bài phát biểu của ngài đều thể hiện nội dung và sức mạnh của nó. Đây là điều mà những người nghe và đối thoại với ngài hoàn toàn có lý do để tìm thấy cảm hứng. Và không chỉ ở Châu Phi mà thôi.
Tác giả: Fabrice de Chanceuil – Nguồn: Aleteia (27/04/2026)
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
