 |
| Domaine public. Cornelius Jansen (1585-1638), giám mục Ypres và là người tiên phong của thuyết Jansen. |
Thông điệp của Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc nhở các tín hữu về mối nguy hiểm của một nền linh đạo không niềm vui, xa lạ vốn tách rời khỏi trái tim sống động, đầy lòng trắc ẩn của Chúa Kitô.
Trong thông điệp gần đây của mình về Thánh Tâm Chúa Giêsu (Dilexit nos – Người đã yêu thương chúng ta), Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc nhở chúng ta về lời mời gọi vượt thời gian hướng đến một nền linh đạo dựa trên tình yêu – một lời mời gọi chống lại những sự bóp méo về đức tin cả từ thời xa xưa lẫn đương đại. Những lời của ngài đề cập đến mối lo ngại rằng trong Giáo Hội ngày nay, những hình thức nhị nguyên mới, gợi nhớ đến thuyết Jansen, đe dọa trái tim dịu dàng của Kitô giáo.
Thuyết Jansen, một phong trào thần học thế kỷ XVII, lệ thuộc rất nhiều vào ân sủng của Thiên Chúa mà đánh đổi bằng sự tự do của con người, giản lược đức tin thành những học thuyết cứng nhắc và một cái nhìn khắc nghiệt về ơn cứu độ. Đức Giáo hoàng cho biết, quan điểm này vẫn tồn tại, không phải ở dạng ban đầu, mà thông qua một cảm thức đang lan rộng về bổn phận tôn giáo mà không có niềm vui và sự gần gũi với Thiên Chúa. Để chống lại điều này, Đức Giáo hoàng mời gọi một lòng sùng kính mới đối với Thánh Tâm Chúa Giêsu – một lòng sùng kính chống lại những nền linh đạo cứng nhắc này và mở lòng các tín hữu với tình yêu và lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa.
Thuyết Jansen là gì?
Thuyết Jansen có nguồn gốc từ Pháp và Hà Lan vào thế kỷ XVII như một cách diễn giải mạnh mẽ và nghiêm ngặt về giáo lý Công giáo dựa trên các ý tưởng thần học của Cornelius Jansen, một giám mục và nhà thần học người Hà Lan. Tác phẩm có tên gọi Augustinus (Thánh Augustinô) được xuất bản sau khi Jansen qua đời, dựa trên những lời dạy của Thánh Augustinô, đặc biệt là các học thuyết về ân sủng và bản tính con người, mà Jansen diễn giải là gần như phủ nhận ý chí tự do của con người. Cách diễn giải này nhanh chóng lan rộng và có ảnh hưởng trong giới trí thức ở Pháp, đặc biệt là thông qua đan viện Port-Royal, nơi đã trở thành trung tâm dành cho tư tưởng của những người theo thuyết Jansen.
Những niềm tin và thực hành cốt lõi
Về bản chất, thuyết Jansen nhấn mạnh đến sự phụ thuộc hoàn toàn của con người vào ân sủng của Thiên Chúa, nhưng nó cũng đưa ra một quan điểm mờ nhạt về ơn cứu độ, thậm chí tuyên bố rằng chỉ một nhóm nhỏ, được tiền định mới có thể đạt được điều đó. Quan điểm này đã ngăn cản nhiều người Công giáo tiếp cận các bí tích một cách tự do, vì họ coi sự bất xứng của chính mình là một trở ngại gần như không thể vượt qua. Lòng sùng kính và việc tuân thủ giới luật tôn giáo trở nên rõ nét với tính kỷ luật cứng nhắc, sự nghi ngờ về niềm vui cũng như sự thiếu tin tưởng vào lòng thương xót và tình yêu của Thiên Chúa – một tinh thần trái ngược hẳn với sự nhấn mạnh của Công giáo về ý chí tự do và lời mời gọi phổ quát hướng đến sự thánh thiện.
Suy thoái và di sản
Khi phong trào lan rộng, nó đã dẫn đến sự chỉ trích mạnh mẽ từ các giáo sĩ Công giáo. Đức Giáo Hoàng Innocentê X đã kết án giáo lý của Jansen là dị giáo vào năm 1653, nhấn mạnh rằng học thuyết về ân sủng của Jansen trái ngược với học thuyết Công giáo. Trong thế kỷ tiếp theo, các giáo hoàng tiếp theo đã lên án thuyết Jansen và ảnh hưởng của nó dần suy yếu. Tuy nhiên, ảnh hưởng của nó vẫn còn, đặc biệt là nơi một số hình thức quá cẩn trọng và cứng nhắc về mặt đạo đức trong một số cộng đoàn Công giáo.
Ngày nay, thông điệp của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về Thánh Tâm Chúa Giêsu tái khẳng định sự phủ nhận của Giáo Hội đối với thuyết Jansen. Ngài nhắc nhở các tín hữu về mối nguy hiểm của một linh đạo không niềm vui, xa lạ vốn tách rời khỏi trái tim sống động và đầy lòng trắc ẩn của Chúa Kitô. Lời mời gọi của Đức Giáo hoàng về việc tái khám phá đức tin sống động với lòng biết ơn, sự khiêm nhường và sự gần gũi với Thiên Chúa mở ra một con đường vượt qua thuyết nhị nguyên và chia rẽ do thuyết Jansen để lại.
Tác giả: Daniel Esparza – Nguồn: Aleteia (30/10/2024)
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
