Tháng 6 – 2016. Trời dịu hơn. Mùa xuân về mang ánh sáng và nét nhẹ nhàng cho Rôma. Một bầu khí đổi khác. Nhưng cùng một một nơi. Đức Phanxicô đến một cách tự nhiên như lần đầu. Không ai đi kèm. Chúng tôi bắt tay làm việc ngay. Chủ đề chính là sự trở về của các tôn giáo, thế tục và trào lưu chính thống cực đoan. Cũng cùng tinh thần linh hoạt trong các trao đổi, cảm nhận có thì giờ… Mọi sự yên tĩnh. Thật trái ngược khi phải đi ra ngoài, khi nhìn đủ thứ sinh hoạt ồn ào ở quảng trường Thánh Phêrô: thềm nhà thờ đầy người, đầy tiếng động. Chỉ cách đám đông này vài mét, tôi làm việc trong yên lặng, thanh bình, tin tưởng với Đức Thánh Cha. Chúng tôi đề cập đến những vấn đề nghiêm trọng. Những nghịch lý lạ lùng của các kinh nghiệm và khác biệt thời gian. Tôi đi trong thinh lặng, đầu đầy những trao đổi. Không một nghi thức nào.
* * *
Dominique Wolton: Ngày nay Giáo hội phải làm gì để đóng góp vào việc toàn cầu hóa?
Đức Phanxicô: Qua đối thoại. Tôi nghĩ ngày nay nếu không có đối thoại thì không có cái gì có thể có được. Nhưng phải có đối thoại chân thành, dù mình phải nói những chuyện không vừa ý trước mặt. Chân thành. Không phải đối thoại kiểu “đúng, chúng tôi đồng ý”, rồi ngầm làm theo một cách khác.
Tôi nghĩ Giáo hội phải đóng góp bằng cách xây cầu. Đối thoại là “bắt nhịp cầu lớn” giữa các văn hóa. Chẳng hạn, hôm qua tôi nói chuyện năm mươi phút với Tổng thống Israel Shimon Peres, 93 tuổi. Ông là người có tầm nhìn và suốt buổi nói chuyện, chúng tôi nói làm sao tìm cách xây cầu ở đây, ở đó. Tôi thật sự cảm thấy đứng trước một vĩ nhân, chia sẻ cùng cảm nhận, Giáo hội phải xây cầu, xây các chiếc cầu…
Dominique Wolton: Giáo hội có thể làm gì thêm ngoài những gì Liên Hiệp Quốc đã làm cho hòa bình thế giới không?
Đức Phanxicô: Tôi biết Liên Hiệp Quốc đã làm rất nhiều điều tốt đẹp. Tôi cũng đã nghe các chỉ trích, các chỉ trích có thực chất của chính họ. Một sự tự chỉ trích lành mạnh “phải nói ít, phải làm nhiều”, sắp đến sẽ có cuộc họp bầu chủ tịch mới. Vì hiểm nguy đối với Giáo hội cũng như đối với Liên Hiệp Quốc, là theo chủ nghĩa ‘chỉ có tên’: hài lòng tuyên bố “chúng ta phải làm này, chúng ta phải làm kia”, rồi lương tâm ngủ yên không làm gì, hoặc có làm thì làm rất ít.
Nhưng phải phân biệt hai tổ chức, Liên Hiệp Quốc và Giáo hội. Liên Hiệp Quốc phải có nhiều quyền hơn, toàn cầu hơn và có mặt hơn. Giáo hội chỉ duy nhất có uy quyền đạo đức. Quyền uy đạo đức của Giáo hội tùy thuộc vào chứng tá của giáo dân mình, của các tín hữu kitô. Nếu các tín hữu kitô không làm chứng, nếu các linh mục chỉ ham lợi nhuận, chỉ muốn thăng quan tiến chức, nếu các giám mục cũng như vậy… Hoặc tín hữu kitô chỉ luôn muốn trục lợi người khác, nếu họ trả “chui”, nếu họ không cổ động cho công chính xã hội, họ không hành động như người tín hữu trung thành. Làm chứng là hành vi cần thiết cho cả hai tổ chức, nhưng nhất là trong Giáo hội. Liên Hiệp Quốc phải lấy quyết định, phải lên một chương trình đúng và phải áp dụng. Không phải chỉ loan báo suông. Đúng, cả hai phải đứng trước hiểm nguy của cái gọi là ‘chỉ có tên’. Trong Gorgias, ít nhiều triết gia Platon đã nói về thông tin, về các nhà triết học như sau: “Các bài diễn văn của các triết gia phải có lợi cho chính trị, cũng như trang điểm có lợi cho sức khỏe”.
Dominique Wolton: Chúa ở đâu trong toàn cầu hóa?
Đức Phanxicô: Như tôi hiểu, toàn cầu hóa là đa diện thì Chúa ở khắp mọi nơi, trong tất cả. Nơi những ai hy sinh bản thân mình, mang phần đóng góp cá nhân mình cho tất cả. Nhưng – bây giờ tôi nói trong tư cách là người công giáo – câu chuyện của ông nhắm đến Thánh Basile de Césarée và vượt lên cả Thánh Basile. Cái gì làm nên đơn vị hiệp nhất của Giáo hội, cái gì làm nên các khác biệt? Thần Khí. Thần Khí thiết lập các khác biệt, có nghĩa là các cá biệt, sự đa dạng này quá lớn và quá đẹp, và chính nó sau đó thành lập cho sự hài hòa. Chính vì lý do này mà Thánh Basile nói Thần Khí là sự hòa hợp. Thiên Chúa làm sự hòa hợp trong toàn cầu hóa.
Dominique Wolton: Làm thế nào để hóa giải ngoại giao với phúc âm hóa?
Đức Phanxicô: Phúc âm là ủy lệnh của Chúa Giêsu Kitô, ngoại giao là một cách ứng xử, một nghề cao quý. Đó là hai chuyện ở hai mức độ khác nhau.
Dominique Wolton: ngoại giao là tương quan lực lượng, phúc âm hóa là tương quan bình đẳng?
Đức Phanxicô: Không, tôi không biết có phải như vậy không. Vì trong ngoại giao cũng có tương quan của tình bằng hữu. Có các giao tiếp để “tìm một cái gì chung”, có đối thoại, có ngoại giao suy nghĩ chín chắn. Nhưng rất thường thường, các phương pháp phúc âm cũng bị lầm.
Dominique Wolton: Người ta thường trách Giáo hội lên án khắt khe bạo lực nhiều hơn là lên án các bất bình đẳng. Như thế là không công bằng, bên trọng bên khinh.
Đức Phanxicô: Nó có thể xảy ra như vậy nhưng về phần tôi, tôi nói rõ ràng và mạnh mẽ cả hai.
Dominique Wolton: Nhưng trong lịch sử của mình, Giáo hội nhạy cảm hơn với các chính quyền bảo thủ và lo âu hơn với các chính quyền cánh tả. Hoặc với những người tiến bộ…
Đức Phanxicô: Cả hai đều làm những chuyện tốt, và cả hai đều làm những chuyện sai lầm. Nhưng trong Tin Mừng thì rõ ràng: chúng ta là con của Chúa, và ai nghĩ mình ít công chính sẽ trở nên công chính hơn. Người phạm tội nhiều nhất, Chúa Giêsu đưa họ lên cao. Ngay từ đầu, Ngài đã thiết lập bình đẳng.
Và bạo lực… chúng ta nghĩ đến các nhà độc tài lớn của thế kỷ vừa qua. Ở Đức, có các tín hữu kitô không nhìn Hiler với cặp mắt xấu, nhưng có những người khác biết ông là ai. Điều này cũng vậy ở Ý. Bạo lực của các nhà độc tài… các bạo lực thì rất nhiều. Nhưng tôi sợ bạo lực trong đôi găng nhung hơn bạo lực trực tiếp. Bạo lực hàng ngày, chẳng hạn bạo lực ở nhà!
Dominique Wolton: Làm thế nào để tránh toàn cầu hóa đồng nghĩa với bất bình đẳng, chỉ làm giàu cho một số người?
Đức Phanxicô: Trong thế giới ngày nay, chỉ duy 62 người giàu nhất mà họ có tài sản tương đương với 3,5 tỷ người nghèo. Trong thế giới ngày nay, có 871 triệu người đói. 250 triệu người di dân, họ không có gì, không biết đi về đâu.
Ngày nay buôn bán thuốc phiện làm khuấy đục 300 tỷ đôla. Và ở các thiên đường trốn thuế, người ta ước chừng có 2 400 tỉ đôla “bay” từ nơi này đến nơi khác.
Dominique Wolton: Từ lâu, Giáo hội lên án loại chủ nghĩa tư bản man dã… các bản văn và các lời tuyên bố chứng thực điều này… Vì sao chúng ta không nghe điều này trên thế giới nhiều hơn? Người dân không biết hay họ không muốn nghe, không muốn hiểu? Chúng ta có thể làm gì để lên án sự bành trướng chủ nghĩa tư bản man dã này, một chủ nghĩa đã tăng gấp mười vì toàn cầu hóa?
Đức Phanxicô: Chúng ta nghĩ đến các phong trào công nhân ngày nay. Trên toàn thế giới, đâu đâu cũng có các phong trào bình dân. Những người này đôi khi bị chính nghiệp đoàn của họ loại trừ, bởi vì các nghiệp đoàn có thể do tầng lớp thống trị nắm, các tầng lớp trung lưu ít nhiều cao cấp. Đó là một phong trào mạnh đứng lên đòi quyền của mình. Nhưng ở một số nước, họ bị áp bức dữ dội, nếu họ lên tiếng nhiều, tính mạng của họ có thể bị đe dọa. Một trong các bà điều khiển phong trào bình dân, bà đã tham dự trong lần phong trào bình dân họp ở Vatican, bà đã bị giết ở Trung Mỹ…
Thật rất khó, chính vì vậy mà khi các người nghèo họp nhau lại, họ có một sức mạnh chung. Sức mạnh tôn giáo cũng vậy.
Dominique Wolton: Cha có nghĩ sự củng cố các bất bình đẳng trong khuôn khổ toàn cầu hóa sẽ làm cho thần học giải phóng mọc lên lại không?
Đức Phanxicô: Tôi không muốn nói đến thần học giải phóng trong những năm 1970, vì đó là một cái gì riêng của Châu Mỹ La Tinh. Nhưng trong mỗi thần học đúng và thật, luôn có chiều kích giải phóng, vì chỉ cần nhớ lại, dân tộc Israel bắt đầu với sự giải phóng ra khỏi đất Ai Cập, đúng không? Giải phóng nô lệ cũng vậy. Toàn lịch sử của Giáo hội, và không chỉ riêng của Giáo hội, nhưng toàn nhân loại đều đầy cả những kẻ áp bức, do một thiểu số thống trị.
Dominique Wolton: Đúng, nhưng bây giờ với toàn cầu hóa và toàn cầu hóa về mặt thông tin, điều này còn thấy rõ hơn. Thấy rõ hàng ngày. Một sự việc chưa từng có trong lịch sử.
Đức Phanxicô: Đây là câu chuyện của tội… Và ở đây chúng ta phải đi về nguồn của khả năng phạm tội hay gốc rễ của tội mà tất cả chúng ta đều có, đúng không? Chúng ta không bi quan, vì chúng ta có sự cứu rỗi của Chúa Giêsu Kitô, Đấng thắng tội lỗi, nguồn gốc là ở đó, vết thương là ở đó, khả năng là ở đó. Nếu bạn nghèo và tôi giàu, tôi muốn thống trị tất cả, tôi làm cho bạn bị thoái hóa và qua sự thoái hóa của bạn, tôi thống trị bạn.
Thật sự tham nhũng là phương pháp của một thiểu số dùng, người có tiền bạc và quyền lực để đạt đến với một số lớn người.
Dominique Wolton: Cha nói một câu rất hay về lòng thương xót: “Lòng thương xót là chuyến đi từ quả tim đến bàn tay”.
Đức Phanxicô: Và rất đúng. Tôi nghĩ lòng thương xót là trọng tâm của Tin Mừng. Đó là lời khuyên mà chính Chúa Giêsu khuyên chúng ta: “Anh em hãy thương xót nhau như Cha anh em”. Nhưng để có chuyến đi này thì quả tim phải được chạm bởi lòng trắc ẩn, bởi sự khốn cùng của nhân loại, bởi bất cứ sự khốn cùng nào. Và đó là điều làm cho quả tim xúc động để bắt đầu chuyến đi của mình.
Dominique Wolton: Làm thế nào mà lòng thương xót có thể mở một con đường mới trong thế giới của cạnh tranh, của bạo lực?
Đức Phanxicô: Chúng ta hãy nói đến khía cạnh đơn giản nhất: điều quan trọng, đó là các công việc. Dù sao trong thế giới của bạo lực có rất nhiều người, đàn ông cũng như đàn bà, nam nữ tu sĩ, giáo dân, linh mục làm việc trong các bệnh viện, trường học… Bao nhiêu là người tốt. Họ là cái tát vào mặt xã hội. Vì đó là một hình thức làm chứng: “Tôi hủy đời tôi”. Khi chúng ta đến các nghĩa trang Phi châu, chúng ta thấy các người chết, các nhà truyền giáo, nhất là người Pháp, họ chết rất trẻ, họ chỉ mới 40 tuổi vì họ chết vì sốt rét… Sự giàu có lòng thương xót này làm mọi người xúc động. Và người dân khi thấy các chứng tá này, họ hiểu và thay đổi.
Họ muốn được tốt hơn… Hoặc khi đó họ giết người làm chứng! Vì hận thù đã lấn trên họ. Làm chứng nhân là nhận rủi ro này.
Tôi đã nói với ông những gì tôi thấy ở Trung Phi chưa? Một nữ tu lớn tuổi, 83 hoặc 84 tuổi đi cùng với một em bé gái 5 tuổi. Tôi chào bà: “Bà ở đâu? – Con ở bên kia kìa, con đến đây sáng nay bằng thuyền”. 83-84 tuổi! “Mỗi tuần con đến đây đi chợ. Con ở đây từ 23 năm nay (bà ở Brescia, nước Ý), con là y tá, con đã đưa 2 300 em bé ra đời. Em bé gái tội nghiệp này, mẹ em chết khi sinh, em không có cha, con nhận em làm con nuôi một cách hợp pháp. Em gọi con là mẹ!”
Và đó là tình dịu dàng tinh tuyền. Tận tâm. Suốt cả một đời! Các công việc của lòng thương xót. Theo tôi, thăm người bệnh, thăm người bị tù, làm cho tù nhân hy vọng có một ngày được hội nhập, đó là lời rao giảng của Giáo hội.
Giáo hội giảng bằng tay nhiều hơn là bằng chữ.
Dominique Wolton: Bảng tổng kết của cha năm Lòng thương xót 2016 là như thế nào?
Đức Phanxicô: Tôi không làm được bản tổng kết vì khi tôi đọc lên chữ này, tôi nghĩ đến việc kiểm tra dân số của vua Đavít. Và Chúa đã phạt vua Đavít vì vậy. (Vua Đavít kiêu ngạo, muốn biết dưới triều của mình có bao nhiêu dân, Chúa phạt dân ông bị dịch hạch. Cũng vậy, nếu làm bản tổng kết chính xác là tự ca tụng mình và phạm tội kiêu ngạo). Chính vì vậy mà tôi sợ làm những chuyện như vậy. Tôi chỉ có thể nói những chuyện khách quan. Một chuyện tuyệt vời là Năm Thánh không chỉ tổ chức ở Rôma. Và điều này nhấn mạnh đến tinh thần đồng đội của Giáo hội, của từng Giáo hội địa phương. Các giám mục có thể tổ chức hai, ba, bốn Cửa Thánh. Họ cũng làm trong các nhà tù, bệnh viện… Như thế, toàn dân Chúa đều ở trong năng động này. Bởi vì số người đến được Rôma thì ít! Còn một chuyện khác rất quan trọng: Đó là Cửa Thánh đầu tiên không mở ở Rôma nhưng ở thủ đô Bangui của Trung Phi năm ngày trước đó. Ở vùng ngoại vi… Khi tôi chuẩn bị chuyến đi Phi châu gồm các nước Kenya, Ugănđa và Trung Phi, Hồng y Gallagher hỏi tôi: “Cha đã đi Phi châu chưa?”, tôi trả lời: “Tôi chưa bao giờ đi”, ngài nói: “Khi cha về, cha sẽ mê!”…
Dominique Wolton: Và đúng vậy…
Đức Phanxicô: Và tôi nói thêm: “Trong phụng vụ, xin các anh đừng chuẩn bị cho tôi các thánh lễ kéo dài sáu giờ”. Và họ trả lời cho tôi: “Không, cha đừng lo, không quá hơn bốn giờ đâu!” Đối với họ, thánh lễ là cả ngày hội cho gia đình ngày chúa nhật. Họ nhảy múa, nhưng nhảy múa có tính cách tôn giáo: nhảy múa để mang Lời Chúa đến. Tất cả chúng tôi đều ngạc nhiên: một sự kiện tôn giáo. Thật đẹp. rất đẹp. Đúng là một sự kiện tôn giáo. Điều đã giúp rất nhiều cho Năm Thánh, đó là các nhà truyền giáo của lòng thương xót. các giám mục, các bề trên Dòng cử các linh mục đi đến tất cả các địa phận để giải tội, cả những tội chỉ có Tòa Thánh mới giải được. Và nới rộng quyền giải tội phá thai cho tất cả các linh mục. Nhưng lưu ý, điều này không có nghĩa xem chuyện phá thai là bình thường. Phá thai là nghiêm trọng, là một tội trọng. Đó là giết một người vô tội. Nhưng nếu tội đã làm, thì phải làm dễ dàng hóa việc tha tội. Và cuối cùng, tôi quyết định từ nay các linh mục được giải tội phá thai.
Dominique Wolton: Quan điểm rộng mở và nhân đạo của cha bị nội bộ Giáo hội công giáo chống đối.
Đức Phanxicô: Một phụ nữ nhớ gương mặt của con mình và thường là như vậy, bà đã khóc, khóc trong nhiều năm trời mà không có can đảm đi gặp linh mục… khi bà nghe tôi nói… ông có biết là có bao nhiêu người cuối cùng được thở phào không.
Dominique Wolton: Đúng, vì phá thai luôn là một thảm kịch.
Đức Phanxicô: Ít nhất họ tìm được sự tha thứ của Chúa và họ không phạm tội nữa. Và rồi còn có vấn đề của những người theo phái Lefebvre, người Pháp các ông rất sáng tạo trong lãnh vực này. Tôi nghĩ đến những người đi lễ của các linh mục phái Lefebvre dâng, tôi cho các linh mục này quyền giải tất cả các tội. Nhưng không tha các tội của họ, họ còn phải giải thích với chúng tôi. Nhưng những người đến với họ, Giáo hội mở ra cho tất cả. Và như thế là đã làm rất nhiều chuyện tốt.
Một chuyện khác cũng là chuyện tốt, đó là giảng về các việc làm của lòng thương xót. Vì người ta thường hay quên. Tôi xin đưa ra đây một ví dụ: cách đây hai năm, các thành viên của một tổ chức tông đồ đến đây, tất cả đều là giáo dân. Khi tôi loan báo cho họ biết tôi sẽ tổ chức Năm Thánh. Tôi hỏi họ: “Ai trong anh chị em thuộc lòng các việc làm của lòng thương xót?” Có sáu người thuộc. Sáu trên năm ngàn…
Dominique Wolton: thêm nữa, cha không xin sáu người này kê ra…
Đức Phanxicô: Chính vì vậy mà tôi nói nhiều trong các bài giáo lý. Phần tôi, tôi cũng phải làm. Mỗi thứ sáu hàng tháng, tôi đi gặp những người có hoàn cảnh khó khăn: người bệnh, trẻ em, những người ở giai đoạn cuối, các linh mục đang chữa trị tâm lý vì các vấn đề nặng, các người tị nạn, các người di dân, các cô gái điếm thoát được nạn làm điếm. Tôi nói chuyện với họ. Tôi cũng đến gặp các linh mục đã từ bỏ chức thánh, họ bị khinh bỉ. Đó là những người mà một lúc nào đó trong đời, họ cảm thấy không đủ sức mạnh để đi tiếp con đường của mình, và họ xin ra. Rồi họ gặp một phụ nữ, hoặc họ đã gặp người phụ nữ này trước đó, chúng ta không biết. Họ lập gia đình với phép của Giáo hội, họ đi lễ ngày chúa nhật… Và tôi đến thăm họ. Ý tưởng là: TẤT CẢ. Ý tưởng đến trong đầu tôi là đoạn Tin Mừng ông vua tổ chức tiệc cưới, ông mời khách đến dự nhưng họ không đến. Ông đã phản ứng như thế nào? “Anh em hay ra các góc đường, mời tất cả mọi người vào dự tiệc cưới, người hiền người dữ, người lành mạnh người đau yếu, người mù, người câm điếc, tất cả, tất cả”. Ý tưởng là như thế. Tất cả mọi người trong cùng một nơi. Nơi đó là lòng thương xót Chúa. Tôi nghĩ điều này đã làm được nhiều chuyện tốt. Đó không phải là sáng kiến của tôi về mục vụ… đó là từ Đức Phaolô-VI sau Công đồng Vatican II. Đức Gioan-Phaolô II đã làm ba hành vi mạnh về vấn đề này: Tông huấn Thiên Chúa giàu lòng thương xót, Dives in Misericordia, phong thánh cho nữ Thánh Faustina và thiết lập lễ Lòng thương xót Chúa vào ngày chúa nhật đầu tiên Phục Sinh. Tôi rất hạnh phúc: rất nhiều người đến gần với tòa giải tội. Tôi xuống quảng trường để giải tội và tôi thấy có hàng ngàn người trẻ. Chúng tôi có hai trăm cha giải tội bên phía này và hai trăm cha giải tội bên phía kia và các người trẻ tuôn về từ phía Via délia Conciliazione. Thật là đẹp! Cuộc gặp với Chúa, cuộc gặp với Giêsu. Đó là một ơn lành.
