Tiếp nối định hướng về “Cùng nhau loan báo Tin Mừng” của Giáo hội Việt Nam năm 2025, Giáo phận Vĩnh Long sẽ dành riêng tháng 8 này để suy tư mục vụ với đề tài “Truyền giáo qua phương tiện kỹ thuật số.” Không thể phủ nhận rằng các phương tiện kỹ thuật số đang tạo nên những ảnh hưởng lớn lao đến đời sống con người về mọi mặt. Từ đó, Giáo Hội cần phải “sử dụng các phương tiện truyền thông mới để loan báo Tin Mừng một cách hiệu quả trong thời đại kỹ thuật số.” (GLGHCG, 905)
Một thế giới của các phương tiện kỹ thuật số
Phương tiện truyền thông kỹ thuật số (digital media hay gọi tắt là phương tiện kỹ thuật số) là bất kỳ loại nội dung hoặc thông tin nào được tạo ra, lưu trữ, truyền tải và tiêu thụ thông qua các thiết bị điện tử hoặc nền tảng kỹ thuật số. Nó bao gồm hình ảnh, âm thanh, video, văn bản, và các hình thức khác được mã hóa và hiển thị trên các thiết bị như máy tính, điện thoại thông minh, và các thiết bị điện tử khác. Điểm nổi bật của các phương tiện kỹ thuật số là đem đến sự kết nối một cách nhanh chóng giữa con người với nhau dù ở bất kỳ khoảng cách địa lý nào với sự hỗ trợ của hệ thống Internet toàn cầu. Điều này dẫn đến một sự lôi cuốn theo các phương tiện kỹ thuật số.
Sự lôi cuốn theo phương tiện kỹ thuật số (digital engagement) đề cập đến việc người dùng tương tác và tham gia vào các hoạt động trên các nền tảng kỹ thuật số, như mạng xã hội (Facebook, X, Instagram, Zalo, Viber), website, ứng dụng (YouTube, TikTok,…), trò chơi, và các hình thức nội dung khác. Nó bao gồm việc người dùng xem, chia sẻ, bình luận, thích, hoặc thực hiện các hành động khác trên nội dung kỹ thuật số nhằm để như giải trí, học tập, khám phá, thể hiện,… Tất cả tạo nên một sự kết nối trực tiếp thông qua các kênh kỹ thuật số (digital channel). Chính đặc tính này của phương tiện kỹ thuật số đã và đang đặt ra những cơ hội và thách đố dành cho Giáo Hội trong công cuộc truyền giáo.
Những cơ hội và thách đố trong truyền giáo
Đức Giáo Hoàng Phanxicô từng khẳng định rằng: “Các phương tiện truyền thông mới có thể tạo ra một cảm giác về sự gần gũi và liên đới, đó là điều thiết yếu cho việc truyền giáo.” (Evangelii Gaudium, 87) Cụ thể, những giá trị của Kitô giáo như Lời Chúa, các giáo huấn và hoạt động của Giáo Hội hoàn toàn có thể đến được với mọi người thông qua các phương tiện kỹ thuật số bởi sự thịnh hành của chúng. Ngày nay, chỉ với một chiếc điện thoại trên tay, người dùng có thể tự mình tìm hiểu, gặp gỡ và chia sẻ với nhau về đức tin Công giáo, đặc biệt là đối với “người trẻ và thế hệ mới.” (Christus Vivit, 86) Nhiều linh mục cũng đã tận dụng các phương tiện kỹ thuật số để “dạy giáo lý online” như một cách thức để truyền đạt và củng cố đức tin. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi đó, các phương tiện kỹ thuật số cũng mang đến những thách đố nhất định cho việc truyền giáo, nhất là về việc xâm phạm quyền riêng tư, tin giả và thế giới “ảo.”
Với sự lan truyền nhanh chóng trên các nền tảng kỹ thuật số, quyền riêng tư khi bị xâm phạm có thể ngày càng làm cho con người xa cách nhau hơn. Điều này đặc biệt tai hại khi những bí mật riêng tư vốn “không được xâm phạm” (x. Giáo luật, 220) lại trở thành dư luận xấu làm ảnh hướng đến hình ảnh và sự tín nhiệm của Giáo Hội. Bên cạnh đó, thực trạng về tin giả (fake news) cũng gây nên những xáo trộn và bất công vì chúng đi ngược lại với tinh thần của Chúa Kitô, Đấng là “Đường, Sự Thật và Sự Sống.” (x. Ga 14,6) Ngoài ra, thực trạng về một thế giới “ảo,” kể cả việc lạm dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), trên các phương tiện kỹ thuật số cũng góp phần làm giảm đi tầm quan trọng của sự tiếp xúc thật giữa con người với nhau và với Thiên Chúa. Chúng ta cần nhớ rằng thế giới “ảo” không thể nào thay thế “sự hiện diện thật của Đức Kitô trong Bí tích Thánh Thể,” và “sự thờ phượng chung của một cộng đồng gồm những con người có máu có thịt hẳn hoi.” (Huấn thị Giáo Hội và Internet, 9)
Định hướng truyền giáo của Giáo Hội
Đứng trước những cơ hội và thách đố như thế, Giáo Hội nhận định rằng: “Kỹ thuật số mở ra nhiều cánh cửa cho Giáo Hội trong việc truyền giáo, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi phải có sự sáng suốt và thận trọng.” (Evangelii Gaudium, 67) Sự sáng suốt và thận trọng là điều cần có để tạo nên sự phân định trước những trào lưu và xu hướng đang lôi cuốn thế giới hôm nay. Điều này cần đến một sứ vụ khó khăn khác trong bối cảnh bùng nổ nhanh chóng của các phương tiện kỹ thuật số: đó chính là giáo dục. Cha Jose Paredes, một giáo sư về Sứ vụ học, từng nhận định rất chính xác rằng: “Giáo dục trở nên rất khó khăn khi mọi sự thay đổi quá nhanh.” Do đó, dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, Giáo Hội cần phải đặc biệt lưu tâm đào tạo nên những nhà truyền giáo có khả năng thích ứng phù hợp trong thời đại thay đổi nhanh chóng này. Từ đó, mỗi thành viên trong Giáo Hội đều có thể giới thiệu Chúa đến cho mọi người một cách “sáng suốt và thận trọng” từ những thao tác đơn giản trên các phương tiện kỹ thuật số.
Bên cạnh đó, để truyền giáo qua các phương tiện kỹ thuật số đạt đến hiệu quả tối ưu, Giáo Hội còn cần phải góp phần vào việc kiến tạo một nền văn hóa truyền thông. Về điểm này, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV nhận định rằng: “Truyền thông không chỉ là chuyển tải thông tin, nhưng là kiến tạo một nền văn hóa, những không gian nhân bản và kỹ thuật số có thể trở thành không gian đối thoại và gặp gỡ.” (Tiếp kiến dành cho giới truyền thông, 12/5/2025) Điều này cần đến một thái độ dấn thân dám trở thành chứng nhân của “một nền truyền thông không gây hấn” để “giải trừ vũ khí trong truyền thông” và góp phần “lan tỏa văn hóa chăm sóc, xây những nhịp cầu và phá bỏ những rào cản hữu hình lẫn vô hình của thời đại,” theo cách nói của Đức Giáo Hoàng Phanxicô (Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 59 năm 2025).
Tóm lại, truyền giáo qua các phương tiện kỹ thuật số là một vấn đề thật sự cần thiết trong thời đại hôm nay. Thế nhưng để sứ vụ này được thực hiện một cách hiệu quả, Giáo Hội và nhất là nơi mọi Kitô hữu cần phải nhận ra những cơ hội và thách thức đang trở thành vấn nạn của đời sống. Từ đó, với sự sáng suốt và thận trọng, chúng ta sẽ cùng với thế giới kiến tạo một nền văn hóa tốt đẹp trong tinh thần can đảm dấn thân, miễn là “Đức Kitô được rao giảng.” (Pp 1:18)
Tác giả: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
