 |
| Public Domain |
“Người đã trở nên những gì chúng ta là,” Thánh Athanasiô đã viết trong khảo luận ‘Về sự Nhập thể,’ “để Người có thể làm cho chúng ta trở thành những gì Người là.”
Mỗi Chúa nhật trong Thánh lễ, chúng ta đứng lên và đọc Kinh Tin Kính Nicea. Nó quen thuộc – có lẽ là quá quen thuộc. Năm nay, có lẽ chúng ta chú ý hơn thường lệ khi Giáo Hội chuẩn bị vào chính tháng này cho dịp kỷ niệm 1.700 năm của Công đồng Nicaea, nơi đã trao ban cho chúng ta Kinh Tin Kính. (Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã có ý định đi đến Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Đức Thượng Phụ Bartholomew để đánh dấu ngày kỷ niệm tại địa điểm ban đầu. Có lẽ người kế nhiệm của ngài sẽ thực hiện chuyến đi này.)
Ngoài các ngày kỷ niệm, chúng ta đã đọc Kinh Tin Kính này vào mỗi Chúa nhật trong suốt cuộc đời mình, điều đó có nghĩa là chúng ta không chú ý đủ. Bởi vì ẩn sâu trong ngôn ngữ cổ xưa của nó là một chiến trường của những ý tưởng, và một trong những người bảo vệ chân lý mạnh mẽ nhất của nó là một vị giám mục trẻ đến từ Ai Cập: Thánh Athanasiô.
Một cuộc khủng hoảng vào thế kỷ IV
Vào thế kỷ IV, Giáo Hội đã phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng thần học. Một linh mục nổi tiếng tên là Ariô đã dạy rằng Chúa Giêsu, Con Thiên Chúa, đã được tạo thành – là thần thánh theo một cách nào đó, nhưng không hoàn toàn là Thiên Chúa. Giáo lý này lan truyền nhanh chóng, đặc biệt là trong số các giám mục mong muốn duy trì hòa bình với Đế chế Rôma. Các vấn đề không mang tính học thuật. Nếu Chúa Kitô không thực sự là Thiên Chúa, Người không thể kết hợp chúng ta với Thiên Chúa. Nếu Người thấp kém hơn Thiên Chúa, thì thập giá không thể cứu chuộc thế giới.
Thánh Athanasiô, giám mục của Alexandria, đã sớm nhận ra mối nguy hiểm. Ngài nhấn mạnh rằng Chúa Con “đồng bản thể” (homoousios) với Chúa Cha – một tuyên bố mà Giáo Hội sau này sẽ ghi nhận trong Kinh Tin Kính Nicea. “Người đã trở thành những gì chúng ta là,” Thánh Athanasiô đã viết trong khảo luận Về sự Nhập thể, “để Người có thể làm cho chúng ta trở thành những gì Người là.” Đây không phải là ẩn dụ. Để ơn cứu độ trở nên có thật, Chúa Giêsu phải thực sự là Thiên Chúa và thực sự là con người.
Được sinh ra, không phải được tạo thành
Công đồng Nicaea năm 325 — cách đây 1.700 năm vào tháng này — đã khẳng định lập trường của Thánh Athanasiô, tuyên bố rằng Chúa Giêsu “được sinh ra, không phải được tạo thành, đồng bản thể với Chúa Cha.”
Những câu nói này không chỉ mang tính thơ ca – chúng là những ranh giới chống lại sự nhầm lẫn và thỏa hiệp. Nhưng rất lâu sau khi công đồng kết thúc, xung đột vẫn tiếp diễn. Những người theo thuyết của Ariô vẫn nắm giữ quyền lực, đặc biệt là trong triều đình. Thánh Athanasiô đã bị lưu đày năm lần. Có một thời điểm, hầu như toàn bộ giám mục đoàn đã quay lưng lại với ngài. Nhưng ngài vẫn kiên định.
Ngài không bám víu vào một ý tưởng trừu tượng – ngài đang bảo vệ cho khả năng Thiên Chúa bước vào thế giới. Sự sáng suốt và lòng dũng cảm của Thánh Athanasiô không chỉ bảo vệ giáo lý mà còn bảo vệ khả năng suy tưởng về mặt thiêng liêng của Giáo Hội. Nếu không có ngài, sự hiểu biết của chúng ta về cuộc Nhập thể, Thiên Chúa Ba Ngôi và Bí tích Thánh Thể có thể đã gặp phải rủi ro.
Ngày nay, chúng ta vẫn nhắc lại chiến thắng của ngài mỗi khi tuyên xưng Kinh Tin Kính Nicea. Những lời đó – quen thuộc đến nỗi đôi khi chúng ta đọc chúng một cách tự động – lại được hình thành trong ngọn lửa tranh cãi và lưu đày. Chúng không phải là di tích. Chúng là một sợi dây cứu sinh, neo giữ chúng ta vào đức tin đã được truyền lại và trải qua đấu tranh.
Độc nhất vô nhị
Sách Giáo lý nói rõ ràng: “Chúa Giêsu Kitô là Thiên Chúa thật và là người thật” (GLHTCG 464), và chân lý này là “biến cố độc nhất vô nhị” ở trung tâm đức tin của chúng ta (GLHTCG 464).
Nếu đúng như vậy, thì chúng ta nợ nhiều hơn những gì chúng ta biết dành cho vị giám mục này, người đã không chịu khuất phục.
Chủ nhật tới, khi bạn đọc lên, “đồng bản thể với Chúa Cha,” hãy nhớ đến Thánh Athanasiô. Ngài có thể không được nhắc đến tên, nhưng ngài ở đó – trong từng từ, từng cụm từ, từng âm tiết của một tín điều đã tồn tại lâu hơn các hoàng đế.
Tác giả: Daniel Esparza – Nguồn: Aleteia (02/5/2025)
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
