 |
| Angelo Gugel, người phục riêng của ba Đức Giáo hoàng, ảnh dưới bên trái, được chụp trong xe Giáo hoàng cùng với Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II tại Quảng trường Thánh Phêrô ở Vatican ngày 30 tháng 4 năm 2000. (Ảnh của OSV News/Alessia Giuliani, CPP) |
Năm Đức Hồng y đã nói lời tạm biệt vào ngày 17 tháng 1 với Angelo Gugel, người phục vụ riêng của Đức Giáo hoàng và nhân chứng của lịch sử các triều đại Giáo hoàng thời hiện đại, người đã âm thầm đứng sau Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong gần ba thập kỷ, và góp phần cứu giúp Đức Giáo hoàng vào ngày xảy ra vụ ám sát bất thành.
Nổi tiếng với chuyên môn thầm lặng và lòng trung thành tuyệt đối, Gugel qua đời vào ngày 14 tháng 1 ở tuổi 90. Ông đã phục vụ ba Đức Giáo hoàng, vừa không thể thiếu vừa vô hình trước công chúng.
 |
| Angelo Gugel đang đọc kinh Mân Côi cùng Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI trong chuyến thăm nhà thờ “Madonna della Salute” ở Lorenzago de Cadore, Ý, ngày 23 tháng 7 năm 2007. (Ảnh của OSV News/Alessia Giuliani, CPP) |
Giữ bí mật công việc ngay cả trong gia đình
“Việc giữ bí mật công việc của tôi ngay cả trong gia đình là điều bình thường. Khi chúng tôi đi ra ngoài riêng với Đức Giáo hoàng, ngay cả gia đình tôi cũng chỉ biết được qua báo chí,” Gugel nói trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi với L’Osservatore Romano nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của vị Giáo hoàng người Ba Lan.
Vai trò của ông trong cuộc đời của Đức Giáo hoàng có lẽ được thể hiện rõ nét nhất trong bức ảnh mang tính biểu tượng, chụp cảnh ông ôm lấy Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khi viên đạn của Mehmet Ali Agca xuyên qua người ngài tại Quảng trường Thánh Phêrô vào ngày 13 tháng 5 năm 1981.
Lễ tang của người phục vụ riêng này được cử hành tại nhà thờ Santa Maria delle Grazie alle Fornaci ở Rome vào ngày 17 tháng 1, quy tụ gần 40 linh mục, bao gồm các hồng y và giám mục, trong đó có Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Vatican; Đức Hồng y Konrad Krajewski, Bộ trưởng Bộ Phục vụ Bác ái; Đức Hồng y James Harvey, Giám quản của Vương cung Thánh đường Thánh Phaolô Ngoại thành; và Đức Hồng y Beniamino Stella, Bộ trưởng Bộ Giáo sĩ lúc bấy giờ nay đã về hưu. Đức Hồng y Stanislaw Dziwisz, thư ký riêng lâu năm của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, đã đồng tế Thánh lễ.
“Định hình cuộc sống của Phủ Giáo hoàng”
“Điều thực sự cho thấy sự vĩ đại của người đàn ông trầm lặng này là những người đã đến dự tang lễ của ông,” Đức Hồng y Dziwisz nói với OSV News. “Nhìn thấy rất nhiều linh mục, giám mục và hồng y – những người từ mọi ngóc ngách của Vatican, những người đã làm việc thân cận với các Đức Giáo hoàng – rõ ràng là Angelo Gugel được trân trọng đến mức nào. Sự hiện diện của ông đã định hình cuộc sống của Phủ Giáo hoàng, nhưng ông chưa bao giờ tìm kiếm sự chú ý.”
Nhắc lại những lời mà Đức Hồng y Parolin đã dùng trong bài giảng của mình, Đức Hồng y Dziwisz mô tả Gugel là một “người phục vụ trung thành của các Đức Giáo hoàng.”
 |
| Hình Đức Hồng y Stanislaw Dziwisz của Krakow, Ba Lan, thư ký riêng lâu năm của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, được chụp trong một bức ảnh tư liệu năm 2018. Ngài đã cử hành Thánh lễ An táng ngày 17 tháng 1 năm 2026 cho Angelo Gugel. (Ảnh CNS/Paul Haring) |
“Ông ấy giống như người thân trong gia đình chúng tôi,” ngài nói. “Gugel là một người đàn ông có lòng tốt, sự khôn ngoan và quyết tâm phi thường. Ông ấy đã ở bên cạnh Đức Giáo hoàng trong những khoảnh khắc đẹp đẽ và vui vẻ, nhưng cũng đau đớn,” vị hồng y nói, nhớ lại 27 năm Gugel phục vụ trong Phủ Giáo hoàng.
Lần đầu tiên bước vào công việc phục vụ tại Vatican năm 1955
Sinh ngày 27 tháng 4 năm 1935 tại Miane, vùng Treviso của Ý, Gugel được mời gia nhập Phủ Giáo hoàng bởi Chân phước Giáo hoàng Gioan Phaolô I, người đã kêu gọi người đồng hương Venice này gia nhập nhóm cộng sự giáo dân của mình, theo Vatican News đưa tin. Bước vào công việc phục vụ với tư cách là cảnh sát Vatican năm 1955, ông bị mắc bệnh lao và sau một thời gian dài dưỡng bệnh, ông được chuyển đến Phủ Thống đốc Thành quốc Vatican. Ông kết hôn với Maria Luisa Dall’Arche năm 1964.
“Luôn ăn mặc chỉnh tề, với vẻ thanh lịch điềm đạm không bao giờ tìm kiếm sự chú ý, Angelo Gugel giữ được sự kín đáo cần thiết cho vai trò tế nhị của mình ngay cả sau khi nghỉ hưu. Ông hiếm khi trả lời phỏng vấn,” Vatican News cho biết.
Mặc dù chức danh chính thức của Gugel là trợ lý phòng làm việc của Đức Giáo hoàng, hay quản gia, nhưng Đức Hồng y Dziwisz cho biết thuật ngữ này không phản ánh đầy đủ phạm vi vai trò của ông. “Tôi không thích từ đó,” vị hồng y nói với OSV News. “Nghe có vẻ hơi hạn hẹp,” ông nói, mô tả Gugel là người giáo dân “được đào tạo bài bản, kỷ luật và đáng tin cậy. Ông ấy biết nhiều ngôn ngữ, am hiểu con người và hoàn cảnh, và phục vụ với trí tuệ tuyệt vời.”
Luôn sát cánh bên Đức Giáo hoàng
Gugel làm việc nơi có sự hiện diện của Đức Giáo hoàng trong các buổi tiếp kiến, các chuyến tông du và trong công việc thường nhật – luôn ở gần Đức Giáo hoàng.
“Trong vô số bức ảnh, bạn thấy Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, và ngay phía sau ngài là Angelo,” nhà báo kỳ cựu của Vatican, Wlodzimierz Redzioch thuộc tờ Niedziela, hay tuần báo Chủ nhật của Ba Lan, nói với OSV News. “Ông ấy đứng đó sẵn sàng, luôn luôn phục vụ Đức Giáo hoàng, không bao giờ đứng trước mặt. Nhìn họ ở bên nhau, tôi luôn cảm thấy họ hiểu nhau mà không cần lời nói.”
Sự hiện diện của Gugel tỏ ra rất quan trọng trong nhiều dịp, đặc biệt là khi triều đại Giáo hoàng đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Ông là người Ý duy nhất làm việc trong căn hộ của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, nơi được điều hành bởi các thư ký người Ba Lan và các nữ tu Dòng Albertine.
Ông đã giúp Đức Giáo hoàng về mặt ngôn ngữ
“Ông ấy đã giúp Đức Giáo hoàng về mặt ngôn ngữ,” Redzioch nói. “Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II biết tiếng Ý rất tốt, nhưng đó không phải là ngôn ngữ hàng ngày của ngài trước khi được bầu chọn.”
Redzioch kể rằng vào sáng ngày 22 tháng 10 năm 1978 – ngày lễ khai mạc sứ vụ – vị Giáo hoàng mới đắc cử đã triệu tập Gugel đến phòng làm việc của mình và đọc cho ông nghe bài giảng mà mình sắp trình bày. Bài giảng đó đã đi vào lịch sử với lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng: “Đừng sợ” – “Non abbiate paura!” trong tiếng Ý.
“Ngài yêu cầu Angelo đánh dấu những điểm nhấn cần đặt và những chỗ phát âm có thể không chính xác,” Redzioch nói. “Sau đó, Đức Giáo hoàng đã nói đùa trước công chúng rằng nếu ngài có đặt sai trọng âm, thì 50% lỗi thuộc về Angelo.”
Hàng ngày, trách nhiệm của Gugel trải dài từ những việc bình thường đến những việc mang tính biểu tượng: sắp xếp các phòng của Đức Giáo hoàng, thỉnh thoảng phục vụ bàn ăn, trông coi hành lý trong các chuyến tông du, tháp tùng các buổi tiếp kiến, cầm khay tràng hạt do Đức Giáo hoàng phân phát và nhận quà tặng của khách đến thăm.
Những kỳ nghỉ của Đức Giáo hoàng trên núi
Trong những kỳ nghỉ của Đức Giáo hoàng trên núi, ông luôn ở bên cạnh Thánh Gioan Phaolô II, và tiếp tục làm như vậy trong suốt những năm cuối đời đầy thử thách của ngài khi sức khỏe ngày càng suy yếu.
Chính Gugel là người đã đỡ Đức Giáo hoàng khi ngài ngã xuống dưới viên đạn của Agca vào ngày 13 tháng 5 năm 1981, ngày xảy ra vụ ám sát bất thành tại Quảng trường Thánh Phêrô.
 |
| Angelo Gugel đỡ Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II lúc ngài bị thương trong xe jeep tại Quảng trường Thánh Phêrô vào ngày 13 tháng 5 năm 1981, sau khi bị tay súng người Thổ Nhĩ Kỳ Mehmet Ali Agca bắn. (Ảnh tư liệu của OSV News) |
“Chúng tôi đang ở trong xe jeep,” Hồng y Dziwisz nhớ lại. Người phục vụ riêng của Đức Giáo hoàng “ngồi phía trước, khi Đức Giáo hoàng đang chào hỏi mọi người, còn tôi ngồi phía sau. Ngài bị trúng đạn, nhưng cả Angelo lẫn tôi đều không bị thương. Những viên đạn bay sượt qua chúng tôi. Có lẽ Chúa đã thấy trước rằng chúng tôi cần phải cứu giúp Đức Thánh Cha.”
“Bình tĩnh trong những thời khắc khủng hoảng”
Redzioch nhấn mạnh rằng Gugel trước đây từng phục vụ trong lực lượng hiến binh Vatican, điều này cho phép ông giữ được bình tĩnh trong những thời khắc khủng hoảng. “Ông ấy biết cách hành động,” ông nói với OSV News.
Gugel qua đời, để lại vợ và bốn người con: Raffaella, Flaviana, Guido và Carla Luciana Maria.
Đức Hồng y Dziwisz cho biết cuộc sống gia đình đã mang lại sự cân bằng và là nguồn sức mạnh quan trọng trong sự nghiệp phục vụ Giáo hội của Gugel.
“Ông ấy có một gia đình tuyệt vời,” Đức Hồng y nói. “Điều đó rất quan trọng đối với Gugel. Và điều đó cũng định hình cách ông phục vụ – thầm lặng, trung thành và đầy lòng nhân ái.”
Tác giả: Katarzyna Szalajko – Nguồn: OSV News (22/01/2026)
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
